ਸਰਦਾਰ ਉੱਜਲ ਸਿੰਘ

ਸਰਦਾਰ ਉੱਜਲ ਸਿੰਘ (27 ਦਸੰਬਰ 1895 ਤੋਂ 15 ਫ਼ਰਵਰੀ 1983) ਸਿੱਖ ਵਿਧਾਇਕ, ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਗਵਰਨਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਮੇਜ਼ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਤੀਹ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸਨ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਮੰਨੀ ਗਈ।

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਿੰਧ-ਸਾਗਰ ਦੁਆਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਡਾਲੀ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣਾ ਵੰਸ਼ ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਮੰਨਦਾ ਸੀ, ਜੋ 1705 ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜੀਏਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਐੱਮਏ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਾਕੀ ਖੇਡਦੇ ਸਨ।

ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਪੰਥ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਅਤੇ 1926 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਗੋਲ ਮੇਜ਼ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ (ਨਵੰਬਰ 1930) ਅਤੇ ਦੂਜੀ (7 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 1 ਦਸੰਬਰ 1931) ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਦੂਜੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀਆਂ 30 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀਟਾਂ ਅਤੇ ਕੈਬਨਿਟ ਦੇ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਅਹੁਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 16 ਅਗਸਤ 1932 ਦੇ ਕਮਿਊਨਲ ਐਵਾਰਡ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ 19 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ 51.4 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਾਖਵੇਂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੱਕਾ ਬਹੁਮਤ ਸੀ। ਉੱਜਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ 1932 ਵਿੱਚ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਸਿੱਖ ਡੈਲੀਗੇਟ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਬ-ਕਮੇਟੀਆਂ ਛੱਡ ਗਏ।

ਅਹੁਦੇ। ਉਹ 1937 ਤੋਂ 1942 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਵਜ਼ਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਸਕੱਤਰ (ਗ੍ਰਹਿ) ਰਹੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਚ 1942 ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਸਿੱਖ ਵਫ਼ਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜਿਸ ਨੇ ਸਰ ਸਟੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਪਸ ਨੂੰ ਮੰਗ-ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ 1945 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਹ 1946 ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਲੀਆਂ ਜਾਗੀਰਾਂ ਖੁੱਸ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਆਏ। ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸਪਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 1949 ਤੋਂ 1956 ਤੱਕ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਤ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਜੂਨ 1956 ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 1957) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨ (1960) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੇ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1930 ਅਤੇ 1931: ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਗੋਲ ਮੇਜ਼ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਡੈਲੀਗੇਟ।
• ਅਗਸਤ 1932: ਕਮਿਊਨਲ ਐਵਾਰਡ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ।
• 1937 ਤੋਂ 1942: ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਸਕੱਤਰ (ਗ੍ਰਹਿ), ਪੰਜਾਬ।
• 1949 ਤੋਂ 1956: ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਮੰਤਰੀ।
• 1 ਸਤੰਬਰ 1965 ਤੋਂ 27 ਜੂਨ 1966: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, ਫਿਰ ਮਈ 1971 ਤੱਕ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਗਵਰਨਰ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖਨੈੱਟ ਉੱਤੇ ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗਵਰਨਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਸੂਬੇ ਬਣੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ, ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਦਨ ਬਣਵਾਇਆ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚਲੀ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ।