ਜਥੇਦਾਰ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਰਾਮਾ
Jathedar Sampuran Singh Rama
ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ, ਜੋ ਪੈਪਸੂ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 1955 ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਪੈਪਸੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਥਾ ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਹਿਰੂ ਦੇ "ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ" ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਦਿਵਸ ਦੇ ਜਥੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
ਜਥੇਦਾਰ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਰਾਮਾ ਪੈਪਸੂ (ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਰਿਆਸਤੀ ਯੂਨੀਅਨ) ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਸਨ, ਜੋ ਮਈ 1955 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਪੈਪਸੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਥਾ ਲੈ ਕੇ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੋਰਚੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਤਾਬ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ਼, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਪਸੂ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਸ਼ੇਰ-ਦਿਲ ਜਰਨੈਲ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਲਹਿਰ ਦਾ ਬਹਾਦਰ ਜਰਨੈਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੰਨੇ ਵਾਸਤੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੈਪਸੂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੋਰਚੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭੀਮ ਸੈਨ ਸੱਚਰ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਮਗਰੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਤਾਂ ਕੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਹੈ, 20 ਮਈ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬ੍ਰਿਸ਼ ਭਾਨ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੈਪਸੂ ਨੂੰ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਸਪਲਾਈ ਅੱਡਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਪ੍ਰੈੱਸ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮਾ 21 ਮਈ ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ ਪੈਪਸੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਥਾ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣਗੇ। ਉਸ ਦਿਨ ਪੈਪਸੂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪੁਲਿਸ ਅਲਰਟ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਅਤੇ ਬੱਸ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ, ਪਰ, ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਮੁਤਾਬਕ, ਰਾਮਾ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟਾ ਪਾ ਕੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਜਥੇ ਨਾਲ ਪੈਪਸੂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ ਜਿਸ ਦਾ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 21 ਮਈ 1955: ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬ੍ਰਿਸ਼ ਭਾਨ ਦੇ 20 ਮਈ ਦੇ ਇਸ ਐਲਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿ ਪੈਪਸੂ ਕਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਸਪਲਾਈ ਅੱਡਾ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗਾ, ਉਹ ਪੁਲਿਸ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੈਪਸੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਥਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
- 22 ਮਈ: ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਰਚੇ ਨੂੰ "ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ" ਕਿਹਾ ਸੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕਿ ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਮੋਰਚਾ ਹੈ।
- 25 ਮਈ: ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਦਿਵਸ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ, ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਮੁਤਾਬਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਲਗਭਗ 250 ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਮੁਤਾਬਕ ਜਦੋਂ ਰਾਮਾ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ ਤਾਂ ਇੰਜ ਜਾਪਿਆ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਪੈਪਸੂ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਜਬਰ ਸਿੰਘ ਬਿਲਾ ਨੇ ਅਗਲੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐੱਮਐੱਲਏ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਹੋਕੇ ਨੇ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Punjabi Sube De Morche Di Twarikh (Karam Singh Zakhmi, revised by Harjinder Singh Dilgeer), pp. 32-35, 38-39, Sikh Ithas Research Board, SGPC, Amritsar (undated; foreword dated 24 August 1955). archive.org