ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ

ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੀਰਾਂਕੋਟ (ਮਿਰਾਂਕੋਟ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਥੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਜੋ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਲਾਈ ਬੈਠਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਇਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਅਤੇ ਪੈਂਥਿਕ ਡਾਟ ਓਰਗ ਦੋਵੇਂ ਜਥੇ ਨੂੰ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਇਸ ਦੇ ਆਗੂ ਦਾ ਨਾਂ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਿਆਮ ਸਿੰਘ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੈਂਥਿਕ ਡਾਟ ਓਰਗ ਕਿਸੇ ਆਗੂ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਕਿਸੇ ਜਥੇ ਜਾਂ ਜੈਪੁਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ।

ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੱਸੇ ਖ਼ਾਨ ਰੰਘੜ ਸੀ, ਮੰਡਿਆਲੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰੰਘੜ ਰਾਜਪੂਤ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਗਵਰਨਰ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਕੋਤਵਾਲ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੇ। ਪਰ ਮੱਸੇ ਖ਼ਾਨ ਆਪ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਡੇਰਾ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬਦਨਾਮ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਐਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ)। ਹੋਰ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਨੇ ਪਰਿਸਰ ਨੂੰ ਤਬੇਲੇ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਹਾਲ ਨੂੰ ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ (ਪੈਂਥਿਕ ਡਾਟ ਓਰਗ)।

• ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਥੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ (ਪੈਂਥਿਕ ਡਾਟ ਓਰਗ) ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਗਏ। ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹਿਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਲੀਆ ਅਫ਼ਸਰਾਂ, ਜਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਚੌਧਰੀਆਂ, ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਲਗਾਨ ਦੀ ਰਕਮ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਥੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭੱਜੇ ਟੋਟੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਮੱਸੇ ਖ਼ਾਨ ਵੇਖਣ ਲਈ ਝੁਕਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਸਿਰ ਲੈ ਕੇ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਜਥੇ ਕੋਲ ਮੁੜ ਗਏ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ; ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ; ਪੈਂਥਿਕ ਡਾਟ ਓਰਗ)। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ 11 ਅਗਸਤ 1740 ਦੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਪੈਂਥਿਕ ਡਾਟ ਓਰਗ ਅਗਸਤ 1740 ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ 1740 ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
• ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਫੜਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਪੁੱਤਰ ਬਚ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਬੰਦੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ (ਪੈਂਥਿਕ ਡਾਟ ਓਰਗ)।
• 1745, ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ: ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਮੁਖ਼ਬਰ ਨੇ ਗ਼ੱਦਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਲਿਜਾ ਕੇ ਚਰਖੜੀ ਉੱਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਤਿੱਖੇ ਦੰਦਿਆਂ ਜਾਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕਿੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪਹੀਆ ਹੁੰਦੀ ਸੀ (ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ; ਪੈਂਥਿਕ ਡਾਟ ਓਰਗ)।
• ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ 1753 ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ (ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ)।

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਮੱਸੇ ਦੇ ਸੋਧੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹੋਈ ਬੇਅਦਬੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣਾ ਵੰਸ਼ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ shaheed-khalsa.com ਉੱਤੇ ਜਨਰਲ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਬਾ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਔਲਾਦ ਹਨ।