ਡੀਆਈਜੀ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ

ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ 1955 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ (ਡੀਆਈਜੀ) ਸੀ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਅਫ਼ਸਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਸਿਖਰ ਵੇਲੇ 3 ਅਤੇ 4 ਜੁਲਾਈ 1955 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ। ਮੋਰਚੇ ਬਾਰੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ "ਮਹਾਸ਼ਾ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ" ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ 1 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ "ਡੀਆਈਜੀ ਮਹਾਸ਼ਾ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ" ਲਿਖਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਮਲਾ 3 ਅਤੇ 4 ਜੁਲਾਈ 1955 ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ਼ (1955) ਨਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਨੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਸਰਚ ਬੋਰਡ ਲਈ ਸੋਧਿਆ। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੂਨ 1955 ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਹਫ਼ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੋਰਚੇ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭੀਮ ਸੇਨ ਸੱਚਰ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਬਰਾਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੇਖ਼ੀ ਮਾਰੀ ਕਿ ਪੰਜ ਦਿਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦੇਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਮਿਲ ਗਈ (ਸਫ਼ੇ 71 ਤੋਂ 72)। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 3 ਅਤੇ 4 ਜੁਲਾਈ ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੇ ਲਗਭਗ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਵਜੇ ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਕੇ ਮੁੱਖ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ (ਸਫ਼ਾ 73)। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ (ਸਫ਼ਾ 77)। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੱਟਾਂ-ਪੱਥਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੰਦਰੋਂ ਪੁਲਿਸ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਸੇ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਦਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਤਿਹਾਸ ਗੋਲੀ ਚੱਲਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਝੂਠੀ ਅਤੇ ਬਹਾਨੇ ਵਜੋਂ ਘੜੀ ਹੋਈ ਦੱਸਦਾ ਹੈ (ਸਫ਼ਾ 78)।

ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਲਗੀਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਰਕੂ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਜੂਨ 1984 ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਹਮਲੇ ਦੀ ਰਿਹਰਸਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਸਫ਼ਾ 6)। ਇਤਿਹਾਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 4 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸੱਚਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ (ਸਫ਼ਾ 88)। ਇਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਕੋਰਟ ਜਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦਾ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 3 ਅਤੇ 4 ਜੁਲਾਈ 1955: ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਹਮਲਾ ਸਵੇਰੇ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਵਜੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
• ਜੁਲਾਈ 2021: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ 1 ਜੁਲਾਈ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਉਸ ਪੁਲਿਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੀ ਪੁਲਿਸ ਕਾਰਵਾਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।