ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ

ਕੌਣ: 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਦੇ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਲਈ ਜੁੜੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰੀ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 26 ਜਨਵਰੀ 1986 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਏ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਸੀ: ਗਿਆਨੀ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ, ਜਥੇਦਾਰ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨੋਚਾਹਲ, ਭਾਈ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਉਸਮਾਨਵਾਲਾ, ਭਾਈ ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੱਸਣ ਸਿੰਘ ਜ਼ਫ਼ਰਵਾਲ। ਕਿੰਨਾ ਇਕੱਠ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਲਈ ਸੱਦੇ ਗਏ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਮੌਕੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੱਦੇ ਦੀ ਪੂਰੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵਾਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਦੋ ਤਰਜਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਅਫ਼ੇਅਰਜ਼ ਸੈਂਟਰ ਵੱਲੋਂ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1 ਮਈ 1992 ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਸਿੱਖ ਨਿਊਜ਼ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ, ਦੂਜਾ 1984 ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਉੱਤੇ। ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ 26 ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਮਾਇਤ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਾਲੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ।

ਅਪ੍ਰੈਲ ਦਾ ਇਕੱਠ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਤੈਅ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸੱਦੇ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਲਈ ਅਗਲੇ ਦੋ ਮੌਕੇ ਵਿਸਾਖੀ ਅਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਐਲਾਨੇ ਸਨ। ਯੂਪੀਆਈ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 15,000 ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹਮਾਇਤੀ ਆਏ ਅਤੇ ਇਕੱਠ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਭੰਗ ਐਲਾਨਿਆ।

13 ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ, ਇਕੱਠ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਜਾਂ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮਤੇ ਦਾ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਜੋ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਿਆਨ ਹੀ ਹੈ।

ਕਿੱਥੇ: ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਜਨਵਰੀ ਦਾ ਇਕੱਠ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਐਲਾਨਨਾਮਾ ਵੀ ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ; ਐਲਾਨਨਾਮਾ ਆਪ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦਾ ਇਕੱਠ ਕਿੱਥੇ ਹੋਇਆ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਉੱਤੇ ਵੀ ਰੱਖੀ ਗਈ। 30 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਸੈਨਿਕ ਬਲ 13 ਘੰਟੇ ਦੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਪਲੈਕਸ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪੰਜੇ ਮੈਂਬਰ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਦ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਸਾਇੰਸ ਮਾਨੀਟਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਤਿੰਨ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਦੋ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾਖ਼ਲੇ ਨੂੰ ਘੋਰ ਬੇਅਦਬੀ ਕਹਿ ਕੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਦੇ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਛਾਪੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 11 ਜਣੇ ਮਾਰੇ ਗਏ।