ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲਾਰਡਜ਼ ਨੇ ਮੰਡਲਾ ਬਨਾਮ ਡੋਵੈਲ ਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ

ਕੌਣ: ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਮੰਡਲਾ, ਬਰਮਿੰਘਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌਲੀਸਿਟਰ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰਿੰਦਰ; ਕਮਿਸ਼ਨ ਫ਼ਾਰ ਰੇਸ਼ੀਅਲ ਇਕੁਆਲਿਟੀ (ਸੀਆਰਈ), ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਕੇਸ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ; ਪਾਰਕ ਗਰੋਵ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਮਿਸਟਰ ਡੋਵੈਲ ਲੀ; ਅਤੇ ਜੱਜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਡੈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਪੰਜ ਲਾਅ ਲਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਜੁਲਾਈ 1978 ਵਿੱਚ ਮੰਡਲਾ ਨੇ ਬਰਮਿੰਘਮ ਦੇ ਐੱਜਬੈਸਟਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ, ਪਾਰਕ ਗਰੋਵ ਸਕੂਲ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰਿੰਦਰ ਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲਾ ਦੇਵੇ, ਜੋ ਉਦੋਂ 13 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੇਸ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਰਦੀ ਅਤੇ ਵਾਲ ਕਟਵਾਉਣ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ 24 ਜੁਲਾਈ 1978 ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਬਿਠਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਸੀਆਰਈ ਨੇ ਮੰਡਲਾ ਦੀ ਰੇਸ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਐਕਟ 1976 ਹੇਠ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਸਿੱਖ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ “ਨਸਲੀ ਮੂਲ” ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

• ਬਰਮਿੰਘਮ ਕਾਊਂਟੀ ਕੋਰਟ: ਜੱਜ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ 10 ਦਸੰਬਰ 1980)।
• ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ, 29 ਜੁਲਾਈ 1982: ਲਾਰਡ ਡੈਨਿੰਗ ਨੇ, ਲਾਰਡਜ਼ ਜਸਟਿਸ ਓਲੀਵਰ ਅਤੇ ਕੈਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਪੀਲ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ “ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਨਸਲੀ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ” ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿ ਮੂਨੀਜ਼ ਜਾਂ ਸਕਿਨਹੈੱਡਜ਼ ਵਰਗੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ ਕਰਨਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ ਜੇ ਇਹ ਨਸਲੀ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਵਾਲਾ ਲੱਗਿਆ। ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ, ਅਤੇ 10 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ 10 ਡਾਊਨਿੰਗ ਸਟਰੀਟ ਤੱਕ ਮਾਰਚ ਕਰ ਕੇ 75,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਸਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਡੈਨਿੰਗ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ ਜਾਂ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੀਆਂ ਬਹਿਸਾਂ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
• ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲਾਰਡਜ਼, 24 ਮਾਰਚ 1983: ਲਾਰਡ ਫ਼ਰੇਜ਼ਰ, ਐਡਮੰਡ-ਡੇਵਿਸ, ਰੌਸਕਿਲ, ਬ੍ਰੈਂਡਨ ਅਤੇ ਟੈਂਪਲਮੈਨ ਨੇ ਅਪੀਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਈ।

ਲਾਰਡ ਫ਼ਰੇਜ਼ਰ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਸਮੂਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸਮਝੇ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ। ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ: ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਸਾਂਝਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੱਖ ਇਸ ਉੱਤੇ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰਦੇ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਾਕੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਨਿਯਮ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਰਿਵਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰ “ਸਕਦੇ” ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਕੂਲ ਵੱਲੋਂ ਪੱਗ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ, ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਿਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਉਹ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਪੱਗ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਨਸਲੀ ਮੂਲ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਲਾਰਡ ਟੈਂਪਲਮੈਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਪਰਦਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ, “ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਨਸਲ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਕੌਮ”।

ਕਿੱਥੇ: ਬਰਮਿੰਘਮ ਦੇ ਐੱਜਬੈਸਟਨ ਵਿੱਚ ਪਾਰਕ ਗਰੋਵ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ ਬਰਮਿੰਘਮ ਤੇ ਲੰਡਨ ਦੀਆਂ ਕੋਰਟਾਂ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੇਸ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਐਕਟ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਹੇਠ ਲੈ ਆਂਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਦਲੀਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪੱਗ ਬਾਰੇ ਨਿਯਮ ਇਸ ਲਈ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਰਮ ਹੈ।