ਜਨਰਲ ਅਖ਼ਤਰ ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਹੇਠ ਆਈਐੱਸਆਈ ਦਾ ਮਦਦ ਸੈੱਲ

ਕੌਣ: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇੰਟਰ-ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (ਆਈਐੱਸਆਈ), ਜਨਰਲ ਅਖ਼ਤਰ ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ (ਅਪ੍ਰੈਲ 1979 ਤੋਂ 29 ਮਾਰਚ 1987 ਤੱਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ "ਭਾਰਤ ਵਿਰੁੱਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼" ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਆਈਐੱਸਆਈ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸੈੱਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ (ਹੁਸੈਨ ਹੱਕਾਨੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਾ)। ਹਮੀਦ ਗੁਲ 29 ਮਾਰਚ 1987 ਤੋਂ 27 ਮਈ 1989 ਤੱਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾੜਕੂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਖਾੜਕੂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਲਈ ਆਈਐੱਸਆਈ ਦੀ ਮਦਦ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ "ਕੇ-2" ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਰਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 2023, ਜੋ ਕੋਈ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ)। ਹਮੀਦ ਗੁਲ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸਥਿਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਰਚੇ ਦੇ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ (ਡਾਅਨ, 2015), ਅਤੇ ਕੀਸਲਿੰਗ ਅਕਸਰ ਭਾਰਤੀ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਰੋਤ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ:

• ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਕਰਾਚੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਆਈਐੱਸਆਈ ਦੀਆਂ ਫ਼ੀਲਡ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਯੂਨਿਟਾਂ (ਹਾਈਨ ਕੀਸਲਿੰਗ, 2016)।
• ਹਥਿਆਰ: ਆਈਐੱਸਆਈ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸੈੱਲ ਨੇ 1980ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਤੱਕ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਗੋਲੀ-ਸਿੱਕਾ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਅਤੇ ਮਈ 1987 ਤੋਂ ਏਕੇ-47 ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਣ ਲੱਗੇ (ਕੀਸਲਿੰਗ)।
• ਪੈਸੇ ਦੀ ਮਦਦ: ਕੈਨੇਡਾ, ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕਾਡਰਾਂ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਮਦਦ ਮਿਲੀ (ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਫ਼ੇਅਰ, 2005)।
• ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ: ਕੀਸਲਿੰਗ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ 1990 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੋਰਸਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਕੁਝ ਆਗੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਭੱਜ ਗਏ, ਅਤੇ ਆਈਐੱਸਆਈ ਨੇ ਬੀਕੇਆਈ ਦੇ ਵਧਾਵਾ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਅਤੇ ਕੇਸੀਐੱਫ਼ ਦੇ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਵੜ ਸਮੇਤ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਇਆ। ਪੰਜਵੜ 1990ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮਈ 2023 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ (ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ)। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਧਾਵਾ ਸਿੰਘ ਬੀਕੇਆਈ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕਿੱਥੇ: ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆਈਐੱਸਆਈ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ; ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ (ਕੈਂਪ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ); ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਭਾਰਤ ਸਰਹੱਦ (ਹਥਿਆਰ ਲੰਘਾਉਣਾ); ਪੰਜਾਬ (ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ)।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਕੀਸਲਿੰਗ ਆਈਐੱਸਆਈ ਦੀ "ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਮੁਹਿੰਮ" ਨੂੰ 1980ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੂਨ 1984 ਦੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਭਾਰਤੀ ਜਨਰਲ ਅਫ਼ਸਿਰ ਕਰੀਮ (1991, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਾ) ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਜਥੇਬੰਦ ਖਾੜਕੂ ਸੰਘਰਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਜਿੰਨੇ ਵੱਡੇ ਵਾਕਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮਦਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਅਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਜੋ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ (ਮਿਤਰੋਖਿਨ ਆਰਕਾਈਵ ਤੋਂ), ਇੱਕ ਕੇਜੀਬੀ ਏਜੰਟ ਨੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ।

ਦੋ ਧਾਰਾਵਾਂ:

• ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਤੇ ਲਈ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸੀ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)। ਕਰੀਮ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਾੜਾ ਬਾਹਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ" (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਾ)।
• ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੈਲੀਆਂ: ਫ਼ੇਅਰ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਪਿੱਛੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਨੇ ਖਾੜਕੂ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਫੈਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਈਐੱਸਆਈ ਦੀ ਮਦਦ ਵੀ ਜੁੜ ਗਈ।