ਗੱਠਜੋੜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ

ਕੌਣ: ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਧੜਾ) ਦੇ ਜਸਟਿਸ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਜੱਜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਾਲ ਮੰਤਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੱਟ-ਵੱਢ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ, ਫ਼ਰਵਰੀ 1967 ਵਿੱਚ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ 104 ਵਿੱਚੋਂ 48 ਸੀਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਜੋ ਬਹੁਮਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਨ। 4 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਖੰਨਾ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫ਼ਰੰਟ ਬਣਾਇਆ: ਅਕਾਲੀ ਦਲ (24 ਸੀਟਾਂ), ਜਨ ਸੰਘ (9), ਸੀਪੀਆਈ (5), ਸੀਪੀਆਈ (ਐੱਮ) (3) ਅਤੇ ਹੋਰ। ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ 8 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਵੇਕਲਾ ਕਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਖੱਬੀ ਅਤੇ ਸੱਜੀ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਹਾਸਲ ਸੀ।

ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਗਿੱਲ ਨੇ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਹੁਡਿਆਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਖਰਾ ਧੜਾ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ 19 ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 22 ਨਵੰਬਰ 1967 ਨੂੰ ਗਿੱਲ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਮਾਇਤ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਜ਼ਾਰਤ ਨੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਗਵਰਨਰ ਨੇ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਣ ਤੱਕ ਕੰਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਹਮਾਇਤ ਦੇਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 25 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਸਕੱਤਰੇਤ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ (19 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਪਾਸ ਹੋਇਆ, 29 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲੀ)। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 20 ਅਗਸਤ 1968 ਨੂੰ ਹਮਾਇਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ, ਅਤੇ 23 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਫ਼ਰਵਰੀ 1969 ਦੀਆਂ ਮੱਧਕਾਲੀ ਚੋਣਾਂ ਨੇ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫ਼ਰੰਟ ਵਜ਼ਾਰਤ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਲੈ ਆਂਦਾ, ਜੋ ਮਾਰਚ 1970 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਬਣਨ ਤੱਕ ਚੱਲੀ।

ਕਿੱਥੇ: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਪੁਨਰਗਠਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਮਾਰਚ 1967 ਤੋਂ ਮਾਰਚ 1970 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਜ਼ਾਰਤਾਂ ਬਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ ਰਿਹਾ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦਾ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਆਸੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਸਫ਼ਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਗੜਿਆ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਡੇਗਣ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ।