ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ

ਕੌਣ: ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਜੋ 22 ਜੁਲਾਈ 1906 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਾਇਮ ਹੋਈ ਅਤੇ 13 ਮਾਰਚ 1909 ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਈ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਕੈਨੇਡਾ ਆਏ ਮੁਢਲੇ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਰਦ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਸਿੱਖ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਬਕਾ ਫ਼ੌਜੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਮਿੱਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਆਏ ਸਨ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਪੈਸਾ ਆਪ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਦੇ ਕਿਟਸਲਾਨੋ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ 1866 ਵੈਸਟ ਸੈਕਿੰਡ ਐਵੇਨਿਊ ਉੱਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿਲੀਅਮ ਹੈਨਰੀ ਆਰਚਰ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਰਸਮੀ ਉਦਘਾਟਨ 19 ਜਨਵਰੀ 1908 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਲੰਗਰ ਚੱਲਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬੇਘਰਿਆਂ ਲਈ ਪਨਾਹ ਵੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਰਨ ਡਿਊਜ਼ਨਬੈਰੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਦੱਸਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਪੈਸੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ 1914 ਵਿੱਚ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਗੋਲਡਨ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ 1905 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਜੋ 1926 ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਿਆ। ਐਬਟਸਫ਼ੋਰਡ ਵਿੱਚ 1911 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਗੁਰ ਸਿੱਖ ਟੈਂਪਲ ਪੱਛਮੀ ਅਰਧ-ਗੋਲ਼ੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿੱਥੇ: ਵੈਨਕੂਵਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ। ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ 1970 ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਰੌਸ ਸਟਰੀਟ ਉੱਤੇ ਨਵੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਖ਼ਰਚ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਆਰਥਰ ਐਰਿਕਸਨ ਨੇ ਬਣਾਇਆ। ਪੁਰਾਣੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਤਖ਼ਤੀ ਦੀ ਘੁੰਡ-ਚੁਕਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਇਸ ਨੇ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪੱਕੀ ਸੰਸਥਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਨਿਊ ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ, ਐਬਟਸਫ਼ੋਰਡ, ਵਿਕਟੋਰੀਆ, ਨਨਾਇਮੋ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦਾ ਹੱਕ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ 1951 ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮਝੌਤੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣ ਦਾ ਵੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1908 ਦੇ "ਲਗਾਤਾਰ ਸਫ਼ਰ" ਵਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਸਵਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ ਹੋਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਉਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਗੀ ਜੋ ਪੈਸੇਫ਼ਿਕ ਕੰਢੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ 1912 ਵਿੱਚ ਓਰੇਗਨ ਦੇ ਪੋਰਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਸੀ; ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 30 ਮਈ 1913 ਨੂੰ ਓਰੇਗਨ ਦੇ ਐਸਟੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੀ ਲੈਜਿਸਲੇਚਰ 31 ਦਸੰਬਰ 1913 ਨੂੰ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਦੂਜੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਲਈ 1.4 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਨੇੜਲੇ ਸਰੀ ਵਿੱਚ ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨਿੱਝਰ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ (ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ 1973 ਤੋਂ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ), ਨੂੰ 18 ਜੂਨ 2023 ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।