ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ

ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਜਨਵਰੀ 1687 ਨੂੰ ਪਾਉਂਟਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਰਵਾਇਤ ਮੁਤਾਬਕ ਹੋਈ: ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ, ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਅਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰੀ, ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਤੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਕੜੇ, ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਗੂ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਮਕੌਰ ਵਿੱਚ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਏ ਇੱਕ ਹੱਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 23 ਮਈ 1699: ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਬਾਅਦ, ਮਸਾਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ 100 ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਤੋਂ ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਰੰਘੜਾਂ ਨੇ ਪੋਠੋਹਾਰ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀ ਇੱਕ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੰਘੜਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਲੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਮਾਲ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤਾ।
• 29 ਅਗਸਤ 1700: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਾਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ, ਜੋ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਮਦਦ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੀ। ਭੱਟ ਵਹੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਭਾਈ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਅਕਤੂਬਰ 1700 ਵਿੱਚ ਨਿਰਮੋਹਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੜੇ।
• 1701 ਅਤੇ 1703: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁੱਜਰਾਂ ਅਤੇ ਰੰਘੜਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ (15 ਮਾਰਚ 1701), ਅਤੇ 7 ਮਾਰਚ 1703 ਨੂੰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਨੇੜੇ ਬਸੀ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪਠਾਣ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲੋਂ ਚੁੱਕੀ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ।
• 5 ਤੋਂ 6 ਦਸੰਬਰ: ਅਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡਣ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੀ ਟੁਕੜੀ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ। ਜਦੋਂ ਘੇਰਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲਾਂਘੇ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਤੋੜ ਕੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਟਿੱਬੀ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕੀ ਰੱਖਿਆ, ਜਦ ਤੱਕ ਭਾਈ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਾ ਸੰਭਾਲ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸਰਸਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਪੰਜਾਹ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕੀਤੀ।
• 7 ਦਸੰਬਰ: ਚਮਕੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪੱਕੇ ਘਰ, ਇੱਕ ਗੜ੍ਹੀ, ਵਿੱਚ ਮੋਰਚਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਤੀਰ ਅਤੇ ਗੋਲੀ-ਸਿੱਕਾ ਮੁੱਕ ਗਏ ਤਾਂ ਉਹ ਪੰਜ-ਪੰਜ ਦੇ ਜਥਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ। ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਹੱਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਘਮਸਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਐਨ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।

ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਮਕੌਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਚਿੱਠੀ-ਨਵੀਸ ਮਿਰਜ਼ਾ ਇਨਾਇਤ ਉੱਲਾ ਖ਼ਾਨ ਇਸਮੀ ਦੀ ਅਹਿਕਾਮ-ਇ-ਆਲਮਗੀਰੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਚਿੱਠੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੋਬਿੰਦ ਚਮਕੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਪੋਹ ਦੀ 8 ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ, ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਵੀ।

ਸਾਲ: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਘੇਰੇ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਾਲ 1705 ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਚਮਕੌਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 18 ਸਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਆਧੁਨਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 1704 ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਉਮਰ 17 ਸਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸਾਲ ਬਾਰੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਬਹਿਸ ਹੈ; ਲੜਾਈ ਬਾਰੇ ਐਂਟਰੀ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।