ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ
ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ
1899 ਤੋਂ 1905 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਾਇਸਰਾਏ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਹੁੰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਲੈਂਡ ਏਲੀਨੇਸ਼ਨ ਐਕਟ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਿਆ ਅਤੇ 1901 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਜੌਰਜ ਨੈਥੇਨੀਅਲ ਕਰਜ਼ਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੈਡਲਸਟਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਾਰਕੁਇਸ ਕਰਜ਼ਨ ਬਣਿਆ (11 ਜਨਵਰੀ 1859 ਤੋਂ 20 ਮਾਰਚ 1925), 6 ਜਨਵਰੀ 1899 ਤੋਂ 18 ਨਵੰਬਰ 1905 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਾਇਸਰਾਏ ਅਤੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਥ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਵਾਹ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ। ਉਹ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਦੋ ਕਦਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।
ਸਰਹੱਦ। 9 ਨਵੰਬਰ 1901 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਚੀਫ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਾਲੇ ਸੂਬੇ ਵਜੋਂ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਪਾਰਲੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਨ ਉਹ ਵਾਇਸਰਾਏ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸੂਬੇ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ। ਪੰਜਾਬ ਏਲੀਨੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਲੈਂਡ ਐਕਟ 1900 ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਿਆ। ਚਾਰਲਸ ਰਿਵਾਜ਼ ਨੇ ਬਿੱਲ 27 ਸਤੰਬਰ 1899 ਨੂੰ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਐਕਟ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀਹਰ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਖੇਤੀਹਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਕੁਝ ਛੋਟਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਖੇਤੀਹਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਤੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਪੱਕੇ ਤਬਾਦਲੇ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਬੀਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਨਾ ਮੋੜਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤੀਹਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ਾਈਆਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਐਕਟ ਬਾਰੇ ਅਧਿਐਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਗਹਿਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਕਰਜ਼ਾ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਉੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਨ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕੈਨੇਥ ਜੋਨਜ਼ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤਬਾਦਲਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਜਵਾਬ ਸੀ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਸਨ।
ਬੰਗਾਲ। ਕਰਜ਼ਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਦਮ, ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ, 16 ਅਕਤੂਬਰ 1905 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 6 ਜਨਵਰੀ 1899: ਵਾਇਸਰਾਏ ਬਣਦਾ ਹੈ।
- 1900: ਪੰਜਾਬ ਏਲੀਨੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਲੈਂਡ ਐਕਟ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
- 9 ਨਵੰਬਰ 1901: ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- 16 ਅਕਤੂਬਰ 1905: ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ 18 ਨਵੰਬਰ 1905 ਨੂੰ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਜ਼ਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਸ ਵਾਇਸਰਾਏ ਵਜੋਂ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੂਬੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਗੁਆਏ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਖੇਤੀਹਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੱਦ ਲਾ ਦਿੱਤੀ।
ਸਰੋਤ
- George Curzon, 1st Marquess Curzon of Kedleston (dates, North-West Frontier Province, Bengal partition; used because Britannica would not load), Wikipedia. en.wikipedia.org
- North-West Frontier Province, 1901 to 1955 (creation on 9 November 1901 from the Punjab; used because no better source loaded), Wikipedia. en.wikipedia.org
- Punjab, The Encyclopaedia of Sikhism (ed. Harbans Singh), Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Punjab Land Alienation Act, 1900 (introduction of the Bill; used because no better source loaded), Wikipedia. en.wikipedia.org
- A Policy of Credit Disruption: The Punjab Land Alienation Act of 1900, Economic History Society. ehs.org.uk