ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ

ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦਾ 20 ਸਾਲ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ, ਸਬਜ਼ੀ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਜੋ ਸਬਜ਼ੀ ਫੇਰੀ ਲਾ ਕੇ ਵੇਚਣ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਕੇਸ ਰਿਡਿਊਸਡ ਟੂ ਐਸ਼ਜ਼ (2003) ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਪਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (ਸੀਸੀਡੀਪੀ) ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ। ਸੀਸੀਡੀਪੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਕੇਸ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਘਟਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਫ਼ਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ। ਕਿਤਾਬ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਐਂਠਣ ਲਈ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਿਆ। ਅੱਗੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਤਾਬ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

• 22 ਜੂਨ 1993: ਪਰਿਵਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਡੀਐੱਸਪੀ ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਿਟੀ ਥਾਣੇ ਦੇ ਐੱਸਐੱਚਓ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨੋਚਾਹਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਪੁਲਿਸ ਫ਼ੋਰਸ ਨੇ ਰਾਤ ਲਗਭਗ 10.30 ਵਜੇ ਘਰ ਉੱਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ, ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਚੋਰ ਕਹਿ ਕੇ ਕੁੱਟਿਆ, ਅਤੇ ਗੁਲਸ਼ਨ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਥਾਣੇ ਲੈ ਗਈ। ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ, ਪਰਿਵਾਰ ਮੁਤਾਬਕ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਗੁਲਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਖਿੱਚ ਕੇ 180 ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਤੁਰ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
• ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ: ਪਰਿਵਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਡੀਐੱਸਪੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ 2 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮੰਗੇ, ਅਤੇ ਐੱਸਐੱਸਪੀ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗਏ, ਦਖ਼ਲ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
• 22 ਅਤੇ 23 ਜੁਲਾਈ 1993: ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ 22 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ; ਫਿਰ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਗੁਲਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਲੈ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ “ਮੁਕਾਬਲੇ” ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। 23 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੇ ਪਲਾਸੌਰ ਦੇ ਪੁਲ ਨੇੜੇ ਇੱਕ “ਮੁਕਾਬਲੇ” ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਤਸਵੀਰ ਸਮੇਤ ਛਾਪੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਅਣਪਛਾਤੇ “ਖਾੜਕੂ” ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ; ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਲਸ਼ਨ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਆਪ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ।
• 24 ਜੁਲਾਈ 1993: ਪਰਿਵਾਰ ਮੁਤਾਬਕ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਣਪਛਾਤਾ “ਖਾੜਕੂ” ਕਹਿ ਕੇ ਕਿਉਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਡੀਐੱਸਪੀ ਅਤੇ ਐੱਸਐੱਚਓ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
• ਅਗਸਤ 1996 ਤੋਂ: ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸੀਬੀਆਈ ਦੇ 8 ਅਗਸਤ 1996 ਦੇ ਜਨਤਕ ਨੋਟਿਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਮਕਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਸੀਨੀਅਰ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿੱਟ ਪਟੀਸ਼ਨ 2003 ਤੱਕ ਵੀ ਲੰਬਿਤ ਸੀ।
• ਸੀਬੀਆਈ: ਕਿਤਾਬ ਮੁਤਾਬਕ ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਤਲ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਡੀਐੱਸਪੀ ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ, ਐੱਸਐੱਚਓ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨੋਚਾਹਲ, ਐੱਸਆਈ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਏਐੱਸਆਈ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਏਐੱਸਆਈ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰੁੱਧ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਦਾਖ਼ਲ ਕੀਤੀ। ਕੇਸ 2003 ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਈ ਲੰਬਿਤ ਸੀ।

ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਐੱਸਐੱਚਓ ਦਾ ਨਾਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਇਹੀ ਨਾਂ ਹੋਰ ਥਾਂ (ਸਫ਼ਾ 348) ਇੱਕ ਖਾੜਕੂ ਆਗੂ ਲਈ ਵਰਤਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਰਲਗੱਡ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਰਿਡਿਊਸਡ ਟੂ ਐਸ਼ਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਸਮੇਤ ਦਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਬੀਆਈ ਦੀ ਜਾਂਚ ਪਿੱਛੋਂ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ। ਜਿਹੜੇ ਸਰੋਤ ਵੇਖੇ ਗਏ, ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ ਕਿ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕਿਵੇਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ।