ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਟਾਣਾ

ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਟਾਣਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਜੱਟਾਣਾ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸ਼ਖ਼ਸ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਤਲੁਜ ਯਮੁਨਾ ਲਿੰਕ ਨਹਿਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਰੋਕੀ, ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲਾਈ।

ਇਸ ਨਹਿਰ ਰਾਹੀਂ ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਹਰਿਆਣੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1982 ਨੂੰ ਕਪੂਰੀ ਵਿਖੇ ਇਸ ਦਾ ਟੱਕ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੰਮ ਜੁਲਾਈ 1990 ਵਿੱਚ ਰੁਕ ਗਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਜੁਲਾਈ 1990: ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜਟਾਣਾ ਅਤੇ ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਹੋਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਐੱਸਵਾਈਐੱਲ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਐੱਮ. ਐੱਲ. ਸਿਕਰੀ ਅਤੇ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਨੂੰ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਪੈਲਿੰਗ ਅਤੇ ਇਨੀਸ਼ੀਅਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਅਤੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਉਲਟ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਤਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਾਰੀ ਰੁਕ ਗਈ।
• 4 ਸਤੰਬਰ 1991: ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ।
• 23 ਜੂਨ 2022: ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਵਾਲਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ ਗੀਤ “ਐੱਸਵਾਈਐੱਲ” ਨੇ ਨਹਿਰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਯੂਟਿਊਬ ਨੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੇ 28 ਜੂਨ ਨੂੰ ਇਸ ਬਲਾਕ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ।
• 6 ਜੁਲਾਈ 2022: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਅੰਤ੍ਰਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਕੰਵਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਮੰਗ-ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਲੀ ਵੀ ਸਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਉੱਤੇ ਦੋਹਰੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ।
• 15 ਅਕਤੂਬਰ 2022: ਤਸਵੀਰ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਕਿਹਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹਿਰ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਕੌਮ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਨਹਿਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਹਿਰ ਅਧੂਰੀ ਰਹੀ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਬਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦਾ 2004 ਦਾ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੀ। ਦ ਵਾਇਰ, ਆਊਟਲੁੱਕ ਅਤੇ ਐਡੀਟੋਰਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਖਾੜਕੂ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਮਾਣ ਦੀ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਪਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।