ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਪਰਿਵਾਰ

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਦੇ ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਗਿਆਨੀ ਸੰਪਰਦਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਐਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਈ ਜਾਂ ਸੰਤ ਵਰਗੇ ਆਮ ਆਦਰ-ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗਿਆਨੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਖ਼ਿਤਾਬ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਗਿਆਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਬੁੰਗਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਗਿਆਨੀ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੇ ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਰਹੇ।

• ਭਾਈ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ।
• ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।
• ਭਾਈ ਸੰਤ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 1832 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋਈ।
• ਭਾਈ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 1843 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋਈ।
• ਗਿਆਨੀ ਪਰਦੁਮਾਨ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 1875 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋਈ।

ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਾਂ ਵੀ ਹਨ: ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ (ਮੌਤ 1844), ਭਾਈ ਮੇਘ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ (ਮੌਤ 1884) ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗਿਆਨੀ ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ (ਮੌਤ 1913)।

ਵੱਡੀ ਸੰਪਰਦਾ: ਗਿਆਨੀ ਸੰਪਰਦਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਦੋ ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲੇ ਹਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਪਰਦਾ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1737 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾਈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸੰਪਰਦਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਜਾਂ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਵਿੱਚੋਂ। ਜੋ ਸਰੋਤ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂ ਗੱਦੀ ਦਾ ਕੀ ਬਣਿਆ।