ਭਾਈ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ

ਕੌਣ: ਭਾਈ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ, 31 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਬਾਡੀਗਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਪਲਾਈ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਬਾਡੀਗਾਰਡ ਭਾਈ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚਾਚਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਫ਼ੌਰਨ ਬਾਅਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ 6 ਜਨਵਰੀ 1989, ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵਾਲੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਠੜੀਆਂ ਤੋਂ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ਤੱਕ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਾਂਸੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਪਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜੈਕਾਰਾ ਲਾਇਆ। ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਕਸੂਰ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ।

ਫਾਂਸੀ ਤੱਕ ਦਾ ਰਾਹ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ। 3 ਅਗਸਤ 1988 ਨੂੰ ਇਸ ਨੇ ਤੀਜੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਡਾਇਰੀ ਦੀਆਂ ਉਹ ਐਂਟਰੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਹਿਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨੇ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਬਹਾਲ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ "ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਅਤੇ ਘਿਨਾਉਣੇ ਜੁਰਮ" ਲਈ ਮੌਤ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ। ਦ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਸਾਇੰਸ ਮਾਨੀਟਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੋਲ ਅਪੀਲ ਦਾ ਰਾਹ ਬਚਿਆ ਸੀ। ਰਾਮ ਜੇਠਮਲਾਨੀ ਸਮੇਤ ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਵਿਰੁੱਧ ਕੇਸ ਹਾਲਾਤੀ ਸਬੂਤਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਸੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਜਿਊਰਿਸਟਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਠੋਸ ਸਬੂਤ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੁਝ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਸਨ।

ਕਿੱਥੇ: ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਦਿੱਲੀ, ਪੰਜਾਬ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਸੈਨਿਕ ਦਸਤੇ ਚੌਕਸ ਸਨ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਫਾਂਸੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਕਤਲ ਦਾ ਕੇਸ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਫਾਂਸੀਆਂ ਨਾਲ "ਸਿੱਖ ਖਾੜਕੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ" ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ, ਅਤੇ ਕਿ ਕੁਝ "ਛਿੱਟਪੁੱਟ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਆਈ"।

ਭਾਰਤੀ ਕੋਰਟਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਤਲ ਨੂੰ ਜੁਰਮ ਮੰਨਿਆ। ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ 6 ਜਨਵਰੀ 2003 ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਲਈ ਭੋਗ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਹੋਈ, ਅਤੇ 7 ਜਨਵਰੀ 2004 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਈ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੇਦਾਂਤੀ ਨੇ ਭਾਈ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਤਾ ਬੀਬੀ ਪਿਆਰ ਕੌਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਅਗਸਤ 2026 ਵਿੱਚ ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ 61 ਸਾਲ ਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਵਾਰਿਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ) ਨੇ ਬਸੀ ਪਠਾਣਾ ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨਿਆ ਹੈ।