ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ

ਕੌਣ: ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ (27 ਅਕਤੂਬਰ 1911 ਤੋਂ 30 ਅਕਤੂਬਰ 1972), ਉਹ ਆਗੂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹਿਆ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ 30 ਅਕਤੂਬਰ 1972 ਨੂੰ 61 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ, ਸਰਗਰਮ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਹੋਣ ਦੇ 25 ਮਾਰਚ 1972 ਦੇ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ। ਜਿਹੜੇ ਸਰੋਤ ਦੇਖੇ ਗਏ, ਉਹ ਮੌਤ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ। ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਦਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੰਗਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਬਣਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ:

• ਮਈ 1960 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ ਅਤੇ 18 ਦਸੰਬਰ 1960 ਨੂੰ ਮਰਨ ਵਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ 22 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ 9 ਜਨਵਰੀ 1961 ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ।
• ਜੁਲਾਈ 1962 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। 2 ਅਕਤੂਬਰ 1962 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲ ਲਈ, ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 1965 ਦੀਆਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੜੇ ਨੇ 90 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਜਦਕਿ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਧੜੇ ਨੂੰ 45 ਮਿਲੀਆਂ।
• ਸਤੰਬਰ 1965 ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਛਿੜਨ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਵਰਤ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।
• ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦਾ ਸੂਬਾ 1 ਨਵੰਬਰ 1966 ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਜਾ ਵਰਤ 27 ਦਸੰਬਰ 1966 ਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦੇ ਭਰੋਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਮਸਲੇ ਉੱਤੇ 26 ਤੋਂ 30 ਜਨਵਰੀ 1970 ਤੱਕ ਮੁੜ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ।

ਕਿੱਥੇ: ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ ਮੁਤਾਬਕ ਦੂਜੇ ਵਰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਅਸਰ ਘਟ ਗਿਆ। ਮਾਰਚ 1972 ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ 104 ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 24 ਸੀਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ (elections.in ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 104 ਸੀਟਾਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ 66 ਮਿਲੀਆਂ; ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਆਪਣੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਤੇ ਵਾਲੀ ਐਂਟਰੀ ਵਿੱਚ 117 ਵਿੱਚੋਂ 24 ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਆਕਾਰ ਸੀ), ਅਤੇ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਹਾਰ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੜਚੋਲ ਵੱਲ ਤੋਰਿਆ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਛੇ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ, 11 ਦਸੰਬਰ 1972 ਨੂੰ, 12 ਮੈਂਬਰੀ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਅਤੇ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਨੇ 16 ਅਤੇ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1973 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਹੋਰ ਆਗੂ ਮੂਹਰੇ ਆਏ। ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ 1973 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ 1975 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ 1980 ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਮਾਰਚ 1970 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ 1972 ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਆਗੂ ਬਣੇ ਅਤੇ 1977 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ। ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 1978 ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਅਕਾਲੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ।