ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸਟਾਕਟਨ

ਕੌਣ: ਪੈਸੇਫ਼ਿਕ ਕੋਸਟ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਨ (ਅਸੈਂਬਲੀ ਦਾ 2014 ਦਾ ਮਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ)। ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਆਰਕਾਈਵ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੋ ਬਾਨੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ 1908 ਵਿੱਚ ਏਂਜਲ ਆਈਲੈਂਡ ਰਾਹੀਂ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਬਣੇ। ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ "ਆਲੂਆਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ 1912 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸਟਾਕਟਨ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀ। ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਸੈਨੇਟ ਦਾ 2012 ਦਾ ਮਤਾ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1912 ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਅਸੈਂਬਲੀ ਦਾ 2014 ਦਾ ਮਤਾ 14 ਅਕਤੂਬਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਾਂਝੀ ਅਰਦਾਸ 1 ਨਵੰਬਰ 1911 ਨੂੰ ਸਟਾਕਟਨ ਨੇੜੇ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੋਲਟਵਿਲ ਵਿੱਚ 500 ਏਕੜ ਦਾ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਮ ਠੇਕੇ ਉੱਤੇ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੀ। ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ ਗ੍ਰਾਂਟ ਸਟਰੀਟ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪਲਾਟ ਖ਼ਰੀਦਿਆ। ਲੱਕੜ ਦੀ ਇਮਾਰਤ 1915 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ 21 ਨਵੰਬਰ 1915 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ।

ਕਿੱਥੇ: ਸਟਾਕਟਨ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ, ਗ੍ਰਾਂਟ ਸਟਰੀਟ ਉੱਤੇ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੰਦਗੀ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਆਗੂਆਂ ਨੇ 1915 ਵਿੱਚ ਸਟਾਕਟਨ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜਨਤਕ ਖ਼ੈਰਾਤ ਉੱਤੇ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਬਣਨਗੇ, ਅਤੇ ਭੁੱਖਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਲੰਗਰ ਛਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1912 ਵਿੱਚ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਏ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਯੂਸੀ ਬਰਕਲੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਸਤੇ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਦਿੱਤੇ (ਸੈਨੇਟ ਦਾ ਮਤਾ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ 1 ਜਨਵਰੀ 1912 ਨੂੰ ਇੱਕ ਈਸਾਈ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ, ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ), ਅਤੇ 1921 ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੇ ਬਰਕਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹੋਸਟਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਇਸ ਨੇ 1914 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਹੱਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਗਏ ਵਫ਼ਦ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਲਈ ਪੈਸਾ ਜੁਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1 ਨਵੰਬਰ 1913 ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 9 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਮਈ 1913 ਵਿੱਚ ਓਰੇਗਨ ਦੇ ਐਸਟੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਇਆ; 31 ਦਸੰਬਰ 1913 ਨੂੰ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਕਰਵਾਈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦਾ 2014 ਦਾ ਮਤਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਈ ਸੀ। 1914 ਵਿੱਚ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਮੁੜਨ ਵਾਸਤੇ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ, ਅਤੇ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਖ਼ਰ ਆਪਣਾ ਫ਼ਾਰਮ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਰਟੀ ਨੇ 616 ਮੈਂਬਰ ਭਾਰਤ ਭੇਜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 527 ਸਿੱਖ ਸਨ। ਗ਼ਦਰ ਪ੍ਰੈੱਸ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸੌਂਦ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਬਣੇ (1956), 1948 ਤੋਂ 1950 ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸਨ।