ਸੁਰੇਂਦਰ ਨਾਥ ਦਿਵੇਦੀ

ਸੁਰੇਂਦਰ ਨਾਥ ਦਿਵੇਦੀ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਨ, ਜੋ ਵੀਹ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਫ਼ਰਵਰੀ 1913 ਨੂੰ ਕਟਕ ਨੇੜੇ ਖੰਡਸਾਹੀ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਮੌਤ 1 ਅਕਤੂਬਰ 2001 ਨੂੰ ਰਾਊਰਕੇਲਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1930 ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਵਲ ਨਾਫ਼ਰਮਾਨੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਾਂਗਰਸ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1962 ਤੋਂ 1970 ਤੱਕ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, 1952 ਤੋਂ 1956 ਤੱਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 1957 ਤੋਂ ਕੇਂਦਰਾਪਾੜਾ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ, ਅਤੇ 1991 ਤੋਂ 1993 ਤੱਕ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਰਹੇ।

1965 ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਬਾਰੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜੋ 22 ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਪੀਕਰ ਸਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ 15 ਮਾਰਚ 1966 ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ: ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦਾ ਸੂਬਾ, ਇੱਕ ਹਰਿਆਣਾ ਸੂਬਾ, ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਰਲੇਵਾਂ। ਦਿਵੇਦੀ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਨੋਟ ਜੋੜਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨੋਟ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ (ਮਾਰਚ 1966)

• ਉਹ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਸਨ, ਪਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕਮੇਟੀ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਦੋ-ਟੁੱਕ ਕਹਿੰਦੀ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੱਦ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਦੀ।
• ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਮੇਟੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਜਤਾਇਆ: ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹਥਕੰਡਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਰੁੱਧ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਚਾਇਆ ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਇਸ ਸਵਾਲ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰਨ ਦੀ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅਸਪਸ਼ਟ ਐਲਾਨ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਮੰਦਭਾਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।
• ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦਰਜੇ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਕੋਈ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਅਤੇ ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਅਕੱਟ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਗਵਰਨਰ ਹੇਠ ਤਿੰਨ ਜ਼ੋਨਾਂ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕਿ ਪ੍ਰਜਾ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਇਸ ਵਰਗੀ ਗੱਲ ਸੁਝਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਸੀ, ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੈਮੋਰੈਂਡਮ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਸੀ।
• ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਜਨਤਾ ਨੇ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਾਲੀਆ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦੱਸਿਆ; ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਦਾ ਇਸ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ਿਰਕੂ ਜਾਂ ਵੱਖਵਾਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਸ਼-ਭਗਤੀ ਉੱਤੇ ਦਾਗ਼ ਸੀ।
• ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅਗਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦਾ ਸੂਬਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਠੀਕ ਹੱਦਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਦਬੰਦੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਹੋਵੇ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਉਸ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਮੰਗ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਲੂਕ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਮਿਲੇ ਸਰੋਤ ਪੁਨਰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ।