ਭਾਈ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ

ਭਾਈ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ (ਮੌਤ 1745) ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜੰਬਰ ਦੇ ਭਾਈ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਉਹੀ ਸਿੱਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਗਵਰਨਰ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕੋਤਵਾਲ, ਯਾਨੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ, ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਖੀ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਪਿਓ-ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਚਰਖੜੀ ਉੱਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਮੌਲਵੀ ਨੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵੇਖੀ, ਕਈ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀ।

• ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਨੇ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾ ਕੇ।
• ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਦਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
• ਦੋਵਾਂ ਉੱਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1745 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਰਖੜੀ ਉੱਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਿਓ-ਪੁੱਤ “ਅਕਾਲ, ਅਕਾਲ” ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਕਿ ਹੁਕਮ ਕਿਸ ਗਵਰਨਰ ਨੇ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵੱਲੋਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹਰੀ ਰਾਮ ਗੁਪਤਾ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਯਾਹੀਆ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਪਿੱਛੋਂ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਸਾਲ 1745 ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ 1746 ਦੇ ਛੋਟੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ। ਇਸ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਹਿਦੇਆਣਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਤੇਗਾ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਹਨ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਉੱਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੌਲਵੀ, ਇੱਕ ਮੁੱਲਾਂ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਹਰ ਲਾਲਚ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਨ ਦਿੱਤੀ।