ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ

ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 11 ਨਵੰਬਰ 1675 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਜਿਸ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਕਲਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੀਵਾਨ ਮਤੀ ਦਾਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਹੁਣ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਕਰਿਆਲਾ ਦੇ ਛਿੱਬਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਜਿਹਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹੀਰਾ ਨੰਦ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਪਰਾਗਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਆ ਰਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨਾਲ ਲੜੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਾਚਾ, ਦਰਬਾਰੀ ਮੱਲ, ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਦੀਵਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

ਸਤੀ ਦਾਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ। ਭੱਟ ਵਹੀ ਤਲੌਂਡਾ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰਸੋਈਏ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਹੋਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1665: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੂਰਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਧਮਤਾਨ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫੜੇ ਗਏ।
• 1675: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਚੱਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ 4 ਨਵੰਬਰ 1675 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚੇ।
• 11 ਨਵੰਬਰ 1675: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਮਤੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਆਰੇ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਤੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਰੂੰ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਇੱਕ ਤੀਜਾ ਸਾਥੀ, ਭਾਈ ਦਿਆਲ ਦਾਸ (ਦਿਆਲਾ), ਵੀ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਮ ਬਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਮਤੀ ਦਾਸ, ਫਿਰ ਦਿਆਲ ਦਾਸ, ਫਿਰ ਸਤੀ ਦਾਸ, ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਹਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗ ਲਾਏ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਸਤੀ ਦਾਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਗੁਰਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1675 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਹੈ।