ਨਵਰੀਤ ਸਿੰਘ
Navreet Singh
ਰਾਮਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਕਿਸਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ 26 ਜਨਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਟਰੈਕਟਰ ਰੈਲੀ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਈਟੀਓ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਟਰੈਕਟਰ ਪਲਟ ਗਿਆ; ਕੁਝ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਗਈ।
ਨਵਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਨਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਮਪੁਰ ਦਾ 27 ਸਾਲ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ 26 ਜਨਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਉਪਾਧਿਆਏ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਆਈਟੀਓ ਨੇੜੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਯਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਟਰੈਕਟਰ ਰੈਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ।
ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਸਰੋਤ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਦੀ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਟਾਈਮਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਆਈਟੀਓ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਲਗਭਗ ਸ਼ਾਮ 4 ਵਜੇ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਟਰੈਕਟਰ ਪਲਟ ਗਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬੈਰੀਕੇਡ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਟਰੈਕਟਰ ਪਲਟਣ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਗਈ ਸੀ। ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਦਾ ਇੱਕ ਗੋਲਾ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਜਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬੈਰੀਕੇਡ ਨਾਲ ਜਾ ਵੱਜਿਆ। ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਨੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਆਦਮੀ ਦੀ ਅਜੇ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ। ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਦੇਹ ਲਿਜਾਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੈਨਲ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਨੇ 28 ਜਨਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਸੂਤਰ ਨੇ ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਈ: ਛੇ ਸੱਟਾਂ, ਖੋਪੜੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸਿਰ ਦੀ ਸੱਟ, ਨਾ ਗੋਲੀ ਦਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਅਤੇ ਨਾ ਐਕਸ-ਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੋਲੀ, ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਸਿਰ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਤੋਂ ਸਦਮਾ ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਵਹਿਣਾ। ਬਰੇਲੀ ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰੀ ਗਈ। ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਇਹ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਨੇ ਉਸੇ ਪੁਲਿਸ ਸੂਤਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਹੈ।
ਵੱਡੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ। ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸਮਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਅਨਸਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਮਾਰਚ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ (ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ; ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ)। ਪੂਰੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗਿਣਤੀ ਕੌਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 5 ਮਾਰਚ 2021 ਤੱਕ 248 ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਸਾਨ ਮੋਰਚੇ ਮੁਤਾਬਕ 10 ਜੁਲਾਈ 2021 ਤੱਕ 537 ਤੋਂ ਵੱਧ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਗੂ ਰਾਕੇਸ਼ ਟਿਕੈਤ ਮੁਤਾਬਕ 2021 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 750।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 26 ਜਨਵਰੀ 2021: ਟਰੈਕਟਰ ਰੈਲੀ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਈਟੀਓ ਉੱਤੇ ਮੌਤ।
- 28 ਜਨਵਰੀ 2021: ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਨੇ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ: ਸਿਰ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਅਤੇ ਗੋਲੀ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨਹੀਂ।
ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਰੈਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਆਈਟੀਓ ਉੱਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਉਹ ਨੁਕਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Not shot but crushed by tractor: post mortem on farmer who died in Delhi protests reveals (Ananya Bhardwaj, 28 Jan 2021), ThePrint. theprint.in
- Breaking barriers to Red Fort march: timeline of how farmer protest turned ugly within hours, ThePrint. theprint.in
- Chaos as Indian farmers enter Delhi's Red Fort, clash with police (26 Jan 2021), Al Jazeera. aljazeera.com
- Indian farmers call off parliament march after deadly violence (28 Jan 2021), Al Jazeera. aljazeera.com
- 2020-2021 Indian farmers' protest (used only for the differing death counts; nothing better loaded), Wikipedia. en.wikipedia.org