ਭਜਨ ਲਾਲ

ਭਜਨ ਲਾਲ ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਕਾਰਜਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1930 ਨੂੰ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੋਰਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1968 ਵਿੱਚ ਆਦਮਪੁਰ ਤੋਂ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ। 1977 ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਹ 1979 ਵਿੱਚ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 29 ਜੂਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ) ਜਨਤਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ। 1980 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀ ਜਨਤਾ ਵਿਧਾਇਕ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬਿਰਤੀ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ 1982 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1986 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਦਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ 1991 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਮੁੜ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ। 2007 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਜਨਹਿਤ ਕਾਂਗਰਸ ਬਣਾਈ ਅਤੇ 3 ਜੂਨ 2011 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ

• ਨਵੰਬਰ 1982: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭੜਕਾਹਟ ਗਿਣਦਾ ਹੈ: ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ (23 ਅਗਸਤ 2003) ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਅਕਾਲੀ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਦੇ ਐਲਾਨ ਮਗਰੋਂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ।
• ਅਗਸਤ 2003: ਭਜਨ ਲਾਲ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਗਿਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ “ਬੀਤੇ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨ ਹੋਣ ਦਿਓ”, ਏਸ਼ੀਆਡ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਏਸ਼ੀਆਡ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ” ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰੇ।
• ਨਵੰਬਰ 1984: ਜਦੋਂ ਹੋਂਦ-ਚਿੱਲੜ ਅਤੇ ਗੁੜਾ-ਕਨੀਨਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਦੋਂ ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਫ਼ਰਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਸ ਫ਼ਾਰ ਜਸਟਿਸ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ “ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ” ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂਚ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ)। ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਨਿਊਜ਼ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਕਾਤਲ ਟੋਲੀਆਂ ਉਸ ਵੱਲੋਂ “ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਸਨ”। ਇਹ ਦੋਸ਼ ਹਨ; ਵੇਖੇ ਗਏ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਿਸੇ ਕੋਰਟ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਅਤੇ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ, ਹੋਂਦ-ਚਿੱਲੜ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਿਆਂ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚਲਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹੇ ਹਨ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ, ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਨੇ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਸਿੱਖ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ 1982 ਵਿੱਚ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ ਹੋਂਦ-ਚਿੱਲੜ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲੇ।