ਨਾਮਧਾਰੀ (ਕੂਕੇ)

ਇਹ ਕੀ ਹੈ: ਨਾਮਧਾਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੂਕੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸੰਪਰਦਾਇ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਨਗਰ ਹਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਕੂਕਾ ਸ਼ਬਦ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਕੂਕ (ਪੁਕਾਰ) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਬਦ-ਗਾਇਨ ਵੇਲੇ ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਕਰ ਕੇ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਨਾਮਧਾਰੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਨਾਮ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹੈ। ਨਾਮਧਾਰੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜੀਂਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਦੇ ਹਨ, ਚਿੱਟੇ ਖੱਦਰ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗਊ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।

ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ (1797 ਤੋਂ 1862) ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਟਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹਜ਼ਰੋ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ (1816 ਤੋਂ 1885) ਨਾਲ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੈਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਬਣਾਇਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਅਤੇ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਾਈਟ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਪ੍ਰੈਲ 1857 ਵਿੱਚ ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਵਰਤਿਆ, ਯਾਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਮਾਨ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ।

ਮੁਖੀ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ

• ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ।
• ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ 1872 ਵਿੱਚ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
• ਹਰੀ ਸਿੰਘ (ਪਹਿਲਾਂ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ), ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਬਣਿਆ।
• ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ, 1906 ਤੋਂ।
• ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ, 1959 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 13 ਦਸੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ।
• ਉਦੈ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਆ, ਦਸੰਬਰ 2012 ਤੋਂ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 15 ਜੂਨ 1871: ਕੂਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁੱਚੜਖ਼ਾਨੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਚਾਰ ਬੁੱਚੜ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਚਾਰ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
• 15 ਜਨਵਰੀ 1872: ਭੈਣੀ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਦੇ ਮੇਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੂਕੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰਖ਼ਾਨੇ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕੰਧ ਟੱਪਦੇ ਹਨ। ਅੱਠ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਕੂਕੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
• 17 ਜਨਵਰੀ 1872: ਫੜੇ ਗਏ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ 49 ਨੂੰ ਤੋਪ ਨਾਲ ਉਡਾਇਆ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਨੂੰ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਵੱਢਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 16 ਹੋਰ ਤੋਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅੱਗੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਅਫ਼ਸਰ ਦਾ ਨਾਂ ਜੌਨ ਲੈਂਬਰਟ ਕੋਵਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਈ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
• 1872: ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਸ ਸੂਬਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰੰਗੂਨ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ।
• ਹਰ 17 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੇ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ ਵਿਖੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ)।

ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਸਤਿਗੁਰੂ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੱਦੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ 18 ਦਸੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 16 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸੰਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਠਾਕੁਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ; ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਚੰਦ ਕੌਰ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਨੂੰ 85 ਸਾਲ ਦੀ ਮਾਤਾ ਚੰਦ ਕੌਰ ਨੂੰ ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਗੱਦੀ ਦਾ ਝਗੜਾ ਹਿੰਸਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗੋਲੀ ਕਿਸ ਨੇ ਮਾਰੀ, ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਕੋਈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।