ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੂਜਾ ਕਾਰਜਕਾਲ

ਕੌਣ: ਜਸਟਿਸ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਦਲ ਦੇ ਆਗੂ, ਅਤੇ ਜਨ ਸੰਘ, ਅਕਾਲੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਭਾਈਵਾਲ, ਜਦਕਿ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਬਾਹਰੋਂ ਹਮਾਇਤ ਦਿੱਤੀ। ਆਗੂ ਦੀ ਚੋਣ ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ (ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ) ਅਤੇ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰੀ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਕੀਤੀ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਮਾਰਚ 1967 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣੇ ਸਨ, ਜੋ 22 ਨਵੰਬਰ 1967 ਨੂੰ ਡਿੱਗ ਪਈ ਜਦੋਂ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਇੱਕ ਟੁੱਟਵੇਂ ਅਕਾਲੀ ਧੜੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਗਿੱਲ ਦੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਤੋਂ 20 ਅਗਸਤ 1968 ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਹਮਾਇਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਅਕਾਲੀ ਧੜੇ ਮੁੜ ਇੱਕ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਫ਼ਰਵਰੀ 1969 ਦੀਆਂ ਮੱਧਕਾਲੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ 104 ਵਿੱਚੋਂ 43 ਸੀਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ 38, ਜਨ ਸੰਘ ਨੂੰ 8, ਸੀਪੀਆਈ ਨੂੰ 4 ਅਤੇ ਸੀਪੀਆਈ (ਐੱਮ) ਨੂੰ 2। ਅਕਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਜਨ ਸੰਘ ਕੋਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 51 ਸੀਟਾਂ ਸਨ, ਬਹੁਮਤ ਤੋਂ ਜ਼ਰਾ ਘੱਟ, ਇਸ ਲਈ ਵਜ਼ਾਰਤ ਬਾਹਰੋਂ ਖੱਬੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹੀ।

ਅਕਾਲੀ ਵਿਧਾਇਕ ਦਲ ਨੇ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ, ਅਤੇ 17 ਫ਼ਰਵਰੀ 1969 ਨੂੰ ਰਾਜ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਨੇ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਜੋਂ ਅਕਾਲੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਬਸੀ, ਅਤੇ ਜਨ ਸੰਘ ਵੱਲੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਾਲ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮਦਾਸ ਟੰਡਨ ਦੇ ਨਾਂ ਦੱਸੇ।

ਇਹ ਭਾਈਵਾਲੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਪ੍ਰਮੋਦ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ, ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਦਰਜੇ ਬਾਰੇ ਮਤਭੇਦ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਨ ਸੰਘ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਮਹਿਕਮਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਮਸਲੇ ਉੱਤੇ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਤ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵੀ ਖਟਪਟ ਹੋ ਗਈ। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਬਾਰੇ ਝਗੜੇ ਕਾਰਨ ਜਨ ਸੰਘ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ। ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ 26 ਮਾਰਚ 1970 ਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ 27 ਮਾਰਚ 1970 ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ।

ਕਿੱਥੇ: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਜਿੱਥੇ ਵਜ਼ਾਰਤ ਨੇ ਰਾਜ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਇਹ ਵਜ਼ਾਰਤ ਲਗਭਗ 13 ਮਹੀਨੇ ਚੱਲੀ। ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੂਜੀ ਅਕਾਲੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਫੁੱਟਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਾਈਵਾਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਕਾਰਨ ਡਿੱਗੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੰਡ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ: ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਅਕਾਲੀ ਧੜਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ 1972 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ। ਇਸ ਨੇ ਬਾਦਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਜਨ ਸੰਘ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨਾਲ।