ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਪਣਾਇਆ

ਕੌਣ: ਡਾ. ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ, ਦਲਿਤ ਆਗੂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ; ਅਤੇ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਮਹਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਲਿਤ। ਸਿੱਖ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਉਹ ਆਗੂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਉਦੋਂ ਮਿਲੇ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਚਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: 14 ਅਕਤੂਬਰ 1956 ਨੂੰ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਪਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਰਨ ਅਤੇ ਪੰਚਸ਼ੀਲ ਲਏ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ 22 ਪ੍ਰਣ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਬਦਲਿਆ, ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਲਗਭਗ 3,65,000 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜ ਲੱਖ ਤੱਕ ਹਨ। ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ, 5 ਤੋਂ 6 ਦਸੰਬਰ 1956 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਉਹ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।

ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਦੀ ਇਹ ਭਾਲ 21 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। 13 ਅਕਤੂਬਰ 1935 ਨੂੰ ਯੇਵਲਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਬਣ ਕੇ ਨਹੀਂ ਮਰਨਗੇ। 13 ਅਤੇ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1936 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੁਹਰਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਲਿਖਤ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਕਿ ਸਿੱਖ ਬਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਨਵਰੀ 1948 ਵਿੱਚ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਬਾਜਵਾ, ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਵਫ਼ਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਸੁਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗੀ।

ਕਿੱਥੇ: ਨਾਗਪੁਰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਦੀਕਸ਼ਾਭੂਮੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ 1936 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਬਦਲ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਹੋਈ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਪੰਥ ਲਈ ਨਾਗਪੁਰ ਉਸ ਦੌਰ ਦਾ ਅੰਤ ਸੀ, ਜੋ ਯੇਵਲਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਧਰਮ ਬਦਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਿਊਂਦਾ ਬਦਲ ਸੀ। ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਅਛੂਤਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਾਹ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਹੈ। 1948 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਵਫ਼ਦ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਾਹ ਧਰਮ ਬਦਲਣ ਦੇ ਸਵਾਲ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੱਕ ਗਿਆ।