ਕੈਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ

ਕੌਣ: ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ (1901-1965), ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਕੈਰੋਂ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1956 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ 1 ਨਵੰਬਰ 1956 ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਅੱਠ ਸਾਲ ਦਾ ਇਹ ਕਾਰਜਕਾਲ ਜੂਨ 1964 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ।

ਕੈਰੋਂ ਦਾ ਜੀਵਨ: 1901 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੈਰੋਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ। ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਅਤੇ ਯੂਸੀ ਬਰਕਲੇ ਤੋਂ। 1929 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

ਕਿੱਥੇ: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਕੈਰੋਂ, ਜੋ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲਾਂ:

• ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਵਿਰੋਧ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਮੰਗ ਫ਼ਿਰਕੂ ਹੈ।
• ਮੋਰਚਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ।
• ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ (ਚੱਕਬੰਦੀ, ਨਹਿਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਟਿਊਬਵੈੱਲ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀਆਂ ਨੀਂਹਾਂ)।
• ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਯੂਨਿਟ ਲਾਉਣਾ।
• ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪਸਾਰ (ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ)।
• ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ (ਦਾਸ ਕਮਿਸ਼ਨ 1964)।

ਸਿਆਸੀ ਅਹਿਮੀਅਤ: ਕੈਰੋਂ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਨਸਲੀ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਛਾਣ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੰਥਕ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਨਾ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੈਰੋਂ ਨੇ ਪੰਥ ਦੀ ਇਲਾਕਾਈ ਮੰਗ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕਜੁੱਟ ਭਾਰਤ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਰੁਝਾਨ, ਯਾਨੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਪਰ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਪੰਥ-ਵਿਰੋਧੀ, ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ (ਅੱਜ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਢਾਂਚਿਆਂ ਅੰਦਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੰਥ ਵੱਲੋਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਆਲੋਚਨਾ ਝੱਲਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ)।