ਭਿੰਡਰਾਂ ਕਲਾਂ
Bhindran Kalan
ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ, ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਭਿੰਡਰਾਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਅਤੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਤ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਤ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਸੰਥਿਆ ਦਿੱਤੀ।
ਭਿੰਡਰਾਂ ਕਲਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਿੰਡਰ ਕਲਾਂ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਭਿੰਡਰਾਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਖੰਡ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਿੱਖ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਉਸਤਾਦਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਨਾਂ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਸੰਤ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਿੰਡਰਾਂ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਭਿੰਡਰਾਂ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1906 ਦੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਲ 1883 ਤੋਂ 1930 ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- 1921: ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ 19 ਸਾਲ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂ ਕਲਾਂ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਜਥੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ।
- 15 ਫ਼ਰਵਰੀ 1930: ਸੰਤ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਸੰਗਤ ਨੇ ਸੰਤ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਦਿਆ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਚੁਣਿਆ; ਉਹ ਭਿੰਡਰਾਂ ਕਲਾਂ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
- ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਉਦੋਂ ਭਿੰਡਰ ਕਲਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਕਬ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਪਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ-ਮਾਤਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
- 28 ਜੂਨ 1969: ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਹਿਤਾ ਵਿਖੇ ਚਲਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਈਕਲ ਹਾਵਲੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੱਦੀ ਫਿਰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ: ਗਿਆਨੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਿੰਡਰਾਂ ਕਲਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਸੰਭਾਲੀ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਮਹਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਣਾਇਆ।
ਅੱਜ ਇਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਖੰਡ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਹਿਬ, ਅੱਜ ਵੀ ਭਿੰਡਰਾਂ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ; ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਸੰਤ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ 2020 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਲਾਣੇ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ। ਪੰਥ ਲਈ ਇਹ ਪਿੰਡ ਉਸ ਉਸਤਾਦ-ਲੜੀ ਦਾ ਮੁੱਢ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਲਿਆ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Gurbachan Singh Khalsa Bhindranvale, Sant Giani (1903-1969), The Encyclopaedia of Sikhism (ed. Harbans Singh), Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Jarnail Singh Bhindranvale, Sant (1947-1984), The Encyclopaedia of Sikhism (ed. Harbans Singh), Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Sant Giani Gurbachan Singh Jee Khalsa Bhindranwale (the Taksal's own account), Damdami Taksal (Jatha Bhindran, Mehta). damdamitaksaal.org
- Bhinder Kalan (district, the Bhindran branch, Gurdwara Akhand Parkash Sahib; used only where nothing better loaded), Wikipedia. en.wikipedia.org
- Damdami Taksal (the Bhindran Taksal's founding and the split after 1969; used only where nothing better loaded), Wikipedia. en.wikipedia.org