ਸੰਤ ਗਿਆਨੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ
Sant Giani Bhagwan Singh
ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੂਚੀ ਮੁਤਾਬਕ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਮੁਖੀ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਜੀਠੀਆ ਬੁੰਗੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ 1897 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ।
ਸੰਤ ਗਿਆਨੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਮੁਖੀ ਹਨ। ਉਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਸਨ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਜੀਠੀਆ ਬੁੰਗੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਦਾ ਟੀਕਾ, ਯਾਨੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਲਿਖਿਆ ਜੋ 1897 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਛਪਿਆ। ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਮੁਖੀ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿੱਦਿਆ ਸੰਤ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਦਸਤਾਰ, ਯਾਨੀ ਅਗਵਾਈ ਦੀ ਪੱਗ, ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਦੁਨਿਆਵੀ ਮੋਹ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਸਨ ਅਤੇ ਰਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਥਾਵਾਚਕ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪਾਠੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ।
ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ
- ਵਿਦਿਆਰਥੀ: ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਸੰਤ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਤ ਅਮੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਅਮੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਟੀਕਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਰਚਨਾ: ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗਹਿਰੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸੰਗਤ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ 1897 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਛਪਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਛਪਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਭਾਈ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਸਿਧਾਣਾ ਨੇ ਸੰਭਾਲਿਆ।
- ਵਿਸ਼ਵਾਸ: ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਸਨ।
ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦਾ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਬਾਰੇ ਸਫ਼ਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੇਦੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣੇ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਸੰਪਰਦਾ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਗਿਆਨੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਈ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਗਿਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਜਪੁ ਬਾਣੀ ਦਾ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਟੀਕਾ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Sant Giani Bhagvan Singh Jee (page on the Taksal's leaders), Damdami Taksal (Jatha Bhindran, Mehta), the Taksal's own website. damdamitaksal.com
- Sant Baba Harnam Singh Jee Bedi (page on the Taksal's leaders, for his succession), Damdami Taksal (Jatha Bhindran, Mehta), the Taksal's own website. damdamitaksal.com
- Giani Sampradai (entry in the Encyclopaedia), The Encyclopaedia of Sikhism (ed. Harbans Singh), Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org