ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ

ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀਤੋ ਜੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਮਾਰਚ 1691 ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੰਗੀ ਹੁਨਰ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ 1699 ਵਿੱਚ, ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਹੁਲ ਛਕ ਕੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਜਣ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 5 ਤੋਂ 6 ਦਸੰਬਰ: ਘੇਰਾ ਪਾਈ ਬੈਠੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਅਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਦਰਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਯੋਧੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਸ ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਸਨ ਜਿਸ ਨੇ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸਰਸਾ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 6 ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਰਾਤ ਪੈਣ ਤੱਕ ਚਮਕੌਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
• 7 ਦਸੰਬਰ: ਥੋੜ੍ਹੇ ਆਰਾਮ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੜ੍ਹੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕਣ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ। ਇਹ ਉਹ ਪੱਕਾ ਘਰ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲਗਭਗ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਪਨਾਹ ਲਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਗੋਲੀ-ਸਿੱਕਾ ਅਤੇ ਤੀਰ ਮੁੱਕ ਗਏ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਪੰਜ-ਪੰਜ ਦੇ ਜਥਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ। ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵੱਲ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਖ਼ਰੀ ਹੱਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹਰ ਸਾਲ ਪੋਹ ਦੀ 8 ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਵੀ।

ਸਾਲ: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਾਲ 1705 ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉਮਰ 14 ਸਾਲ ਸੀ। ਹੋਰ ਆਧੁਨਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਚਮਕੌਰ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 1704 ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਲ ਬਾਰੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਬਹਿਸ ਹੈ; ਲੜਾਈ ਬਾਰੇ ਐਂਟਰੀ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।