ਬੀਬੀ ਸ਼ਰਨ ਕੌਰ

ਬੀਬੀ ਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਉਹ ਸਿੱਖ ਬੀਬੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਥਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੇਵਾ ਇਕੱਲਿਆਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ, ਉਦੋਂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਗੜ੍ਹੀ ਦੁਆਲੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਅਜੇ ਕਾਇਮ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਖੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਧਾ ਭਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਮਕਾਲੀ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਥਾ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਰੰਪਰਾ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ

ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1704 ਤੋਂ 1705 ਦੀ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ (ਸਾਲ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮਤਭੇਦ ਹੈ), ਮੁਗ਼ਲ ਧਿਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੋਈ ਨਾ ਕਰੇ। ਸਾਖੀਆਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬੀਬੀ, ਸ਼ਰਨ ਕੌਰ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੜੇ, ਕਛਹਿਰੇ, ਕਿਰਪਾਨ ਅਤੇ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸਨ; ਧੰਨ ਸਿੱਖੀ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਤੀਹ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੰਘ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿਖ਼ਾ ਬਾਲੀ ਅਤੇ ਸੋਹਿਲੇ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹੀਦ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ। ਉਹ ਜਿਊਂਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ।

ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਕਿੱਥੇ ਹੈ

• ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ: ਸ਼ਰਨ ਕੌਰ (ਇਹ ਨਾਂ ਆਲ ਅਬਾਊਟ ਸਿੱਖਸ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਲਗੀਧਰ ਚਮਤਕਾਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ), ਹਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜਾਂ ਹਰਸਰਨ ਕੌਰ।
• ਉਹ ਕੌਣ ਸਨ: ਚਮਕੌਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖ ਬੀਬੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 16 ਸਾਲ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਬੇਸਿਕਸ ਆਫ਼ ਸਿੱਖੀ); ਇੱਕ ਬੀਬੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ (ਆਲ ਅਬਾਊਟ ਸਿੱਖਸ); ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਧੀ (ਧੰਨ ਸਿੱਖੀ)।
• ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ: ਬੇਸਿਕਸ ਆਫ਼ ਸਿੱਖੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ, ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿਖ਼ਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਬਾਕੀ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਆਲ ਅਬਾਊਟ ਸਿੱਖਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਦਿਨ 23 ਦਸੰਬਰ 1704 ਦੱਸਦੀ ਹੈ।

ਜਿਹੜੇ ਪੰਨੇ ਵੇਖੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਰੋਤ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬ ਆਦਰਸ਼ਕ ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਕਥਾ ਪੰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਸ ਨੂੰ ਝੂਠ ਕਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਥ ਦੀ ਉਸ ਬੀਬੀ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਮਿਸਾਲ ਹਨ ਜੋ ਜੰਗ ਮੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਜਦੋਂ ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਲਗਭਗ ਪੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਸਤੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।