ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ
Balbir Singh Sodhi
ਮੇਸਾ, ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਿੱਖ ਮਾਲਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 9/11 ਤੋਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, 15 ਸਤੰਬਰ 2001 ਨੂੰ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਬ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ; ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਨਲੇਵਾ ਨਫ਼ਰਤੀ ਜੁਰਮ।
ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਮੇਸਾ, ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਿੱਖ ਮਾਲਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 9/11 ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, 15 ਸਤੰਬਰ 2001 ਨੂੰ, ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਨੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੱਗ ਅਤੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਬ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ, ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰਵਾਸੀ ਡਿਜੀਟਲ ਆਰਕਾਈਵ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 9/11 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਫ਼ਰਤੀ ਜੁਰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਪੀਆਰਆਈ ਦਾ ਦਿ ਵਰਲਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਨੂੰ 9/11 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਫ਼ਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਉਪਜਿਆ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਤਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਜੁਲਾਈ 1949 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ 1989 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸੀ ਚਲਾਈ, ਫਿਰ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗੈਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਖ਼ਰੀਦ ਲਿਆ। ਪੀਆਰਆਈ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਟੋਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਫੁੱਲ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਗਈ।
ਕਤਲ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ: ਪੀਆਰਆਈ ਮੁਤਾਬਕ ਫ਼ਰੈਂਕ ਸਿਲਵਾ ਰੋਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ। ਪੀਆਰਆਈ ਮੁਤਾਬਕ 11 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨੇ ਇੱਕ ਵੇਟਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰੇਗਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਸਲੀ ਗਾਲ੍ਹ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਰੋਕ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਘਟਾ ਕੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਅਗਸਤ 2006 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਕਿ ਰੋਕ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਆਈਕਿਊ ਸਜ਼ਾ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਪੈਰੋਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ; ਵਾਈਸ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਰੇਬੇਕਾ ਵ੍ਹਾਈਟ ਬਰਚ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੱਟਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਰੋਕ ਦੀ 11 ਮਈ 2022 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਪਰਿਵਾਰ: ਪੀਆਰਆਈ ਮੁਤਾਬਕ ਸੋਢੀ ਦੇ ਭਰਾ ਰਾਣਾ ਸੋਢੀ 2002 ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ 15 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ। 2016 ਵਿੱਚ ਰਾਣਾ ਨੇ ਰੋਕ ਨਾਲ ਫ਼ੋਨ ਉੱਤੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ; ਰੋਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਜੋ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਣਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪੀਆਰਆਈ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਰਾ, ਸੁਖਪਾਲ, ਨੂੰ ਬਲਬੀਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਸੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 11 ਸਤੰਬਰ 2001: 9/11 ਦੇ ਹਮਲੇ; ਰੋਕ ਆਪਣੀ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- 15 ਸਤੰਬਰ 2001: ਸੋਢੀ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
- 2006: ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਰੋਕ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਪੈਰੋਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਸਤੰਬਰ 2016: ਆਪਣੇ ਸਾਲਾਨਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਮਗਰੋਂ ਰਾਣਾ ਸੋਢੀ ਰੋਕ ਨਾਲ ਫ਼ੋਨ ਉੱਤੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: 9/11 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਨਫ਼ਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਗੁਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇਨਸਾਨ ਵਜੋਂ। ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ ਦਾ ਆਰਕਾਈਵ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 9/11 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਕੋਲੀਸ਼ਨ ਕੋਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਨਫ਼ਰਤੀ ਜੁਰਮਾਂ, ਹਿੰਸਾ, ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ, ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਤਕਰੇ, ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲਿੰਗ ਦੀਆਂ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Timeline 2001 to present, UC Davis Punjabi and Sikh Diaspora Digital Archive. punjabidiaspora.ucdavis.edu
- His brother was murdered four days after 9/11. Last week he forgave the killer (23 September 2016), PRI, The World. theworld.org
- Arizona Supreme Court overturns death sentence for Frank Roque (15 August 2006), DNSI Blog (Korematsu Center). korematsu.blogspot.com
- Murder of Balbir Singh Sodhi (used for his birth, early life, the town of Mesa and Roque's death, because the other sources opened do not give them), Wikipedia. en.wikipedia.org