ਟੌਹੜਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ

ਕੌਣ: ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ (1924-2004), ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਟੌਹੜਾ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਉਮਰ ਭਰ ਦੇ ਅਕਾਲੀ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਮੁਤਾਬਕ ਅਕਤੂਬਰ 1962 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1972 ਤੱਕ ਸੰਤ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ, ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤੁੜ, ਅਤੇ 1973 ਤੋਂ ਟੌਹੜਾ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਟੌਹੜਾ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ 26 ਵਾਰ ਮੁੜ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਚਾਰ ਦੌਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ: 1973 ਤੋਂ 23 ਮਾਰਚ 1986, 30 ਨਵੰਬਰ 1986 ਤੋਂ 28 ਨਵੰਬਰ 1990, 13 ਨਵੰਬਰ 1991 ਤੋਂ 16 ਮਾਰਚ 1999, ਅਤੇ 27 ਜੁਲਾਈ 2003 ਤੋਂ 31 ਮਾਰਚ 2004। ਜੋੜ ਕੇ ਇਹ ਲਗਭਗ 25 ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਹੈ। ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਵਕਫ਼ੇ ਕਬਲ ਸਿੰਘ (1986) ਅਤੇ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਬੀਆ (1990-91) ਨੇ ਭਰੇ।

ਕਿੱਥੇ: ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਪੰਥ ਦੀ "ਮਿੰਨੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ" ਦਾ ਆਗੂ ਕਿਹਾ। ਟੌਹੜਾ ਐਮਰਜੈਂਸੀ, ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚੇ ਅਤੇ ਜੂਨ 1984 ਦੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਫ਼ੌਜ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨਾਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਜਦ ਤੱਕ ਫ਼ੌਜ ਨੇ 6 ਜੂਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਕੱਢਿਆ।

• ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ "ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਬਹਾਲ ਕਰਨ" ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਘਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਗਏ।
• ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਤਿੱਖੇ ਆਲੋਚਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਟੌਹੜਾ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹੇ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਅੱਗੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਝੁਕ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਥ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮੋਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
• ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਿਆਂ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਵਾਰ ਚੁਣੌਤੀ ਮਿਲੀ: ਜਦੋਂ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਸਿਖ਼ਰ ਉੱਤੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਉਸ ਫੁੱਟ ਵੇਲੇ ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਇਸ ਫੁੱਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੁਰਸੀ ਖੋਹ ਲਈ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਦੀ 300 ਸਾਲਾ ਸ਼ਤਾਬਦੀ (1999) ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਦਲ ਪੱਖੀ ਅੰਤ੍ਰਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ ਨੇ 16 ਮਾਰਚ 1999 ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਜੁਲਾਈ 2003 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਦਲ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨਾਲ ਮੁੜ ਆ ਗਏ। 25 ਮਾਰਚ 2004 ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੌਹੜਾ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ, ਅਜੇ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ।