ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ 5ਵੀਂ ਲਾਈਟ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ
5th Light Infantry mutiny in Singapore
15 ਫ਼ਰਵਰੀ 1915 ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ 5ਵੀਂ ਲਾਈਟ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਨੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 36ਵੀਂ ਸਿੱਖ ਦੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੜਤਾਲ ਨੇ ਸ਼ੱਕ ਜਤਾਇਆ ਕਿ ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਪਰਚੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਵਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ।
ਕੌਣ: 5ਵੀਂ ਲਾਈਟ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਦੇ ਕਰੀਬ 700 ਜਵਾਨ, ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ; ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਨੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਰੈਜਮੈਂਟ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੰਘੜ ਅਤੇ ਪਠਾਣ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਈ. ਵੀ. ਮਾਰਟਿਨ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 36ਵੀਂ ਸਿੱਖ ਦੇ 60 ਫ਼ੌਜੀ ਸਨ, ਜੋ ਉੱਥੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ, ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਜਪਾਨੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਤਰੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ।
ਕੀ ਹੋਇਆ: ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਫੈਲ ਗਈਆਂ ਕਿ ਰੈਜਮੈਂਟ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੂੰ 27 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਯੂਰਪ ਜਾਂ ਉਸਮਾਨੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਇਨਕੁਆਰੀ ਨੇ ਮਾਰਟਿਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨੂੰ ਕਸੂਰਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਭਾਰਤੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਧੜਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 15 ਫ਼ਰਵਰੀ 1915 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਕਰੀਬ 3.30 ਵਜੇ ਚਾਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਟੋਲੀ ਨੇ ਟੈਂਗਲਿਨ ਬੈਰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ 309 ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਜਰਮਨ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਕੀਆਂ ਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਨੇ 36 ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਮਾਰੇ। ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ 17 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ 432 ਬਾਗ਼ੀ ਫੜੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਫੜੋ-ਫੜੀ 20 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਮੁੱਕੀ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ 126 ਦਾ ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਹੋਇਆ, 37 ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ 41 ਨੂੰ ਉਮਰ ਭਰ ਲਈ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ 205 ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ 47 ਨੂੰ ਆਊਟਰਮ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਕਰੀਬ 15,000 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਫ਼ਾਇਰਿੰਗ ਸਕੁਐਡ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮੁਤਾਬਕ 205 ਦਾ ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 42 ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਗ਼ਦਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਇਨਕੁਆਰੀ ਨੇ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਰਚੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ, ਪਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਸਬੂਤ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲਿਆ। ਨੂਰ ਆਲਮ ਸ਼ਾਹ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਇਮਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਗ਼ਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕੌਮਪ੍ਰਸਤ ਹੋਣਾ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਨਹੀਂ ਚੱਲਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ 1915 ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਬਗ਼ਾਵਤ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲਾਇਆ ਸਟੇਟ ਗਾਈਡਜ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਗਿਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਆਊਟਰਮ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾਈਆਂ ਰਾਈਫ਼ਲਾਂ ਸਮੇਤ ਫੜੇ ਗਏ ਗਾਈਡਜ਼ ਦੇ ਸੱਤ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਹੋਈ।
ਕਿੱਥੇ: ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਰੈਜਮੈਂਟ ਦੀਆਂ ਬੈਰਕਾਂ, ਟੈਂਗਲਿਨ ਬੈਰਕਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਆਊਟਰਮ ਰੋਡ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਅਤੇ ਮਲਾਇਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬੰਦੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਿਆਸੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਈਆਂ ਦੇ ਘਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਬਗ਼ਾਵਤ 29 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਬਜ ਬਜ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਬਿਊਰੋ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ, 1919 ਦੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਬਰਾਂਚ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਰੈਜਮੈਂਟ 3 ਜੁਲਾਈ 1915 ਨੂੰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਟਾਈਮਲਾਈਨ ’ਤੇ ਪੜ੍ਹੋਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- 1915 Singapore Mutiny (used for the regiment, the sequence, the counts and the aftermath, where nothing better loaded), Wikipedia. en.wikipedia.org
- Ghadr Movement (entry by Emily C. Brown), Encyclopaedia of Sikhism. eos.learnpunjabi.org
- Komagata Maru (entry by Emily C. Brown), Encyclopaedia of Sikhism. eos.learnpunjabi.org
- Step back to move forward, The Tribune. tribuneindia.com