ਡਾ. ਵਾਈ.ਐੱਸ. ਪਰਮਾਰ
Dr Y.S. Parmar
ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ। ਫ਼ਰਵਰੀ 1966 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਬਾਰੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਹਿਮਾਚਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜੋ 1966 ਦੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਨੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਡਾ. ਯਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਪਰਮਾਰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਹਿੱਲ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਘਾੜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ 4 ਅਗਸਤ 1906 ਤੋਂ 2 ਮਈ 1981 ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਹਿੱਲ ਪੋਸਟ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1941 ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਜੁਡੀਸ਼ਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਹਿੱਲ ਸਟੇਟ ਪੀਪਲਜ਼ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਕੇਤ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਚਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ 1948 ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ 1952 ਤੋਂ 1956 ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ।
ਹਿੱਲ ਪੋਸਟ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਿਮਾਚਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਹੇਠ ਵੱਖਰੀ ਇਕਾਈ ਰੱਖ ਕੇ ਯੂਨੀਅਨ ਟੈਰੇਟਰੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ; ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਹੋਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਰਲੇਵੇਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਿੱਲ ਪੋਸਟ ਮੁਤਾਬਕ ਜੁਲਾਈ 1963 ਵਿੱਚ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਬਹਾਲ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਧਾਇਕ ਦਲ ਦੇ ਆਗੂ ਚੁਣੇ ਗਏ, ਅਤੇ 1977 ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ, ਯਾਨੀ ਕੁੱਲ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਹਿਮਾਚਲ 25 ਜਨਵਰੀ 1971 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸੂਬਾ ਬਣਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸੇ ਦੂਜੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 2 ਫ਼ਰਵਰੀ 1966: ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਬਾਰੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗਵਾਹੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੈਮੋਰੈਂਡਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਗਿਣਾਏ ਗਏ: ਕਾਂਗੜਾ, ਕੁੱਲੂ, ਸ਼ਿਮਲਾ, ਲਾਹੌਲ-ਸਪੀਤੀ, ਪਠਾਨਕੋਟ ਤਹਿਸੀਲ (ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬਕਲੋਹ), ਊਨਾ, ਕਾਲਕਾ, ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਮੋਰਨੀ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਔਖੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਨ: ਭਾਸ਼ਾ ਪੱਖੋਂ ਹਿੰਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਪੱਖੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਲਈ ਨਾ ਇੱਧਰ ਦੇ ਨਾ ਉੱਧਰ ਦੇ (ਰਿਪੋਰਟ, ਪੈਰਾ 47)।
- 15 ਮਾਰਚ 1966: ਕਮੇਟੀ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਸ ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਾਈ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਹੈ, ਉਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ (ਪੈਰਾ 69)।
- ਨਵੰਬਰ 1966: ਹਿੱਲ ਪੋਸਟ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਸਦਕਾ ਕਾਂਗੜਾ, ਸ਼ਿਮਲਾ, ਕੁੱਲੂ ਅਤੇ ਲਾਹੌਲ-ਸਪੀਤੀ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
- 1971 ਅਤੇ 1977: ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 1971 ਵਿੱਚ ਸੂਬਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ 1977 ਵਿੱਚ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ, ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਉਹ ਗ਼ੈਰ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਕਰਕੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਯਾਨੀ ਹਿਮਾਚਲ ਦਾ ਘਾੜਾ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੇ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਲਈ ਉਹ ਗੁਆਂਢੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੈਮੋਰੈਂਡਮ ਅਤੇ ਗਵਾਹੀ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਹਿਮਾਚਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਪੱਖ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਮੰਨ ਲਿਆ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Report of the Parliamentary Committee on the Demand for Punjabi Suba (15 March 1966): paras 47 to 69 and Appendix II (list of those who gave evidence), Lok Sabha Secretariat, New Delhi, 1966 (Internet Archive copy). archive.org
- Dr YS Parmar, Himachal Founder: A Biographical Sketch (5 August 2009), Hill Post. hillpost.in
- In memory of Dr YS Parmar, architect of Himachal, The Tribune (Himachal Tribune). tribuneindia.com
- Parmar laid foundation of Himachal Pradesh's development: Jai Ram Thakur, The Tribune. tribuneindia.com
- Yashwant Singh Parmar (first term, 1963 start of second term and the 1971 statehood date; used because nothing better loaded for these), Wikipedia. en.wikipedia.org