ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ
ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਪਰੇਰਾ
ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਲਗਭਗ 25 ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀ ਭੀੜ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਨੇ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਪਰੇਰਾ ਨਵੰਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 1 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ। ਨੇੜਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਬਾਰੇ 1984 ਸਿੱਖ ਆਰਕਾਈਵ ਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਿਆਨ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇ "ਦਖ਼ਲ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਈ"।
ਸੀਸ ਗੰਜ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦ ਬੈਟਰ ਇੰਡੀਆ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਸੂਰੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 1984: ਦ ਐਂਟੀ-ਸਿੱਖ ਵਾਇਲੈਂਸ ਐਂਡ ਆਫ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। 31 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਛੱਡਿਆ। 1 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਤੀਨ ਮੂਰਤੀ ਭਵਨ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ। ਸਵੇਰੇ ਲਗਭਗ 9 ਤੋਂ 9.30 ਵਜੇ ਭਗੀਰਥ ਪਲੇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜੀਪ ਵਿੱਚ ਛੇ-ਸੱਤ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਿਕਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਛੋਟੇ ਡੰਡੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਲੇ ਅਤੇ 10 ਤੋਂ 12 ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਭੀੜ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਫਿਰ ਭੀੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੀ ਫ਼ਾਊਂਟੇਨ ਚੌਕ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੁਕੜੀ ਲਗਭਗ 25 ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਮਦਦ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਭੀੜ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੈਨਰ ਲਾਏ ਅਤੇ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਵਰਤੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਭੀੜ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਸਾੜਦੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਸਤੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਵਾਲਵਰ ਤੋਂ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਚੁੱਪ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਸੂਰੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ "ਸੂਈ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਚੁੱਪ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਟੀਵੀ ਤੇ ਗਲਫ਼ ਨਿਊਜ਼ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹਿੱਲ ਗਏ ਸਨ। 1984 ਸਿੱਖ ਆਰਕਾਈਵ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਟ ਜਾਣ ਨੇ ਭੀੜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਬਚ ਗਈਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ। ਦ ਬੈਟਰ ਇੰਡੀਆ ਵੱਲੋਂ ਛਾਪੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਹਮਲਾਵਰ ਦੀ ਜਾਨ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋੜ ਪੈਣ ਉੱਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਉੱਪਰੋਂ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਅਫ਼ਸਰ ਝਿਜਕਦਾ ਹੈ ਉਹ ਡਿਊਟੀ ਵਿੱਚ ਕੋਤਾਹੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਾਨਤਾ ਜਾਂ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਮੈਡਲ ਮਿਲੇ; ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਸਰੋਤ ਅਸੀਂ ਖੋਲ੍ਹੇ, ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 31 ਅਕਤੂਬਰ 1984: ਉੱਤਰੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- 1 ਨਵੰਬਰ 1984: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਲਗਭਗ 25 ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
- 2015: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸੰਜੇ ਸੂਰੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰੋਤ
- Maxwell Pereira and the defence of Gurdwara Sis Ganj Sahib in 1984 (article of 26 June 2021 by Rinchen Norbu Wangchuk), The Better India. thebetterindia.com
- Historic sites linked to Guru Tegh Bahadur among targets in the November 1984 anti-Sikh violence, 1984 Sikh Archive. 1984sikh-archive.org
- Top cops were discouraged from acting against 1984 rioters: book, India TV. indiatvnews.com
- Police action against 1984 rioters 'discouraged': book, Gulf News. gulfnews.com