ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ

ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੂਚੀ ਮੁਤਾਬਕ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਚੌਥੇ ਮੁਖੀ ਹਨ, ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨਾਲ ਰਲਗੱਡ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੋ ਮੁੱਢਲੇ ਸਿੱਖ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪਹਿਲਾ ਮੁਕੰਮਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਸਾਂਝਾ ਹੈ।

ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1773 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸੰਥਿਆ ਅਤੇ ਕਥਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਗਿਆਨੀ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਐਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਬੇਵਕਤੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਦਰਬਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਕੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਗਿਆਨੀ ਸੰਪਰਦਾ ਬਾਰੇ ਇਸ ਦੀ ਐਂਟਰੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਗੁਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਆਏ। ਹਰ ਸਰੋਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ-ਮੱਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਨ ਜਾਂ ਛੋਟੇ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1773: ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਮੁਤਾਬਕ ਜਨਮ, ਗਿਆਨੀ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ।
• ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸੰਥਿਆ ਅਤੇ ਕਥਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।
• ਸਾਲ ਪਤਾ ਨਹੀਂ: ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਇਸ ਨੂੰ ਬੇਵਕਤੀ ਮੌਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 1821 ਦੀ ਮਨਕੇਰਾ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮੌਤ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਗਿਆਨੀ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਲੜੀ ਦੀ ਕੜੀ ਹੋਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਲਈ। ਜਿਹੜੇ ਸਰੋਤ ਅਸੀਂ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਨਾ ਕੋਈ ਤਰੀਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਨਾ ਕਾਰਨ।