ਭਾਈ ਅਨੋਖ ਸਿੰਘ ਉਭੋਕੇ

ਭਾਈ ਅਨੋਖ ਸਿੰਘ ਉਭੋਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਉਭੋਕੇ ਦੇ ਖਾੜਕੂ ਸਨ, ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਦਸੰਬਰ 1992 ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਮੁਖੀ ਦੱਸਿਆ, ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਐਂਟਰੀ ਦੋਵੇਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਦਸੰਬਰ 1952 ਨੂੰ ਉਭੋਕੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ। ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਬਾਡੀਗਾਰਡ ਰਹੇ, ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਨਾਭਾ ਅਤੇ ਜੋਧਪੁਰ ਦੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫ਼ੌਜ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਬਣਾਈ। ਇਹ ਯਾਦਗਾਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਆਜ਼ਾਦ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਦਸੰਬਰ 1992, ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ: ਯੂਪੀਆਈ ਨੇ 27 ਦਸੰਬਰ 1992 ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅਨੋਖ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਨੇ "ਉਬੋਕੇ" ਲਿਖਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜ-ਏ-ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਦੱਸਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਲਗਭਗ 1,000 ਕਤਲਾਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਕਲਾਸ਼ਨੀਕੋਵ ਰਾਈਫ਼ਲ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸਨ।
• ਦਸੰਬਰ 1992, ਸਿੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤ: ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੰਨਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਨਿਹੱਥੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਦੁਬਾਰਾ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ "ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲੇ" ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਤਰੀਕ 24 ਦਸੰਬਰ 1992 ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤਰੀਕ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵੱਖ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
• ਮਈ 2017: ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਕੋਲ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 21 ਸਿੱਖ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਧੋਖਾ ਖਾਧਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ 21 ਦੇ ਨਾਂ ਜਨਤਕ ਕੀਤੇ ਜਾਣ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 24 ਮਈ 2017)। ਇੱਥੇ ਵੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੋਖ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀਆਂ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸਿੱਖ ਯਾਦਗਾਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਉਸ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਡਟਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਥਿਤ ਕਤਲਾਂ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਅੰਕੜੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦਾਅਵੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆਜ਼ਾਦ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ।