ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਟੈਂਪਲ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ
Central Sikh Temple, Singapore
ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜੋ 1912 ਵਿੱਚ ਕੁਈਨ ਸਟਰੀਟ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਬਣਿਆ ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚ ਟਾਊਨਰ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੋਰਡ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਲਾਟ ਰੋਡ ਵਾਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਟੈਂਪਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ। 1912 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਈਨ ਸਟਰੀਟ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਯਾਨੀ ਬਿਗ ਟੈਂਪਲ, ਵੀ ਕਹਾਇਆ। ਹੁਣ ਇਹ ਟਾਊਨਰ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ: 1912 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਪਰਲਜ਼ ਹਿੱਲ ਦੇ ਸਿੱਖ ਪੁਲਿਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵਧਦੀ ਸੰਗਤ ਲਈ ਨਵਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਸਟਰੇਟਸ ਸੈਟਲਮੈਂਟਸ ਪੁਲਿਸ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਬ੍ਰਾਂਚ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਰੀਟੇਜ ਬੋਰਡ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਸਿਆਮਲ ਨਾਂ ਦੇ ਸਿੰਧੀ ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਕੁਈਨ ਸਟਰੀਟ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਅਹਾਤੇ ਵਾਲਾ ਬੰਗਲਾ ਖ਼ਰੀਦਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ: ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮਾਝਾ, ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਦੁਆਬਾ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਝਗੜੇ ਸਨ। 12 ਜੂਨ 1917 ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈ ਲਿਆ, ਤਿਜੋਰੀ ਨੂੰ ਜਿੰਦਰਾ ਮਾਰ ਕੇ ਚਾਬੀਆਂ ਲੈ ਲਈਆਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੁਸਲਿਮ ਐਂਡ ਹਿੰਦੂ ਐਂਡੋਮੈਂਟ ਬੋਰਡ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਸਮਝਿਆ। ਸੰਗਤ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਲਈ ਦਾਨ ਘਟ ਗਏ। 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਜਨਰਲ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਰੂਮੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਜਨਤਕ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1940 ਨੂੰ ਕੁਈਨ ਸਟਰੀਟ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1 ਨਵੰਬਰ 1940 ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਧੜਿਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵਾਲਾ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰਸਟੀਜ਼ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 1955: ਸਾਰੇ ਧੜਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਨਵਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਨੌਂ ਮਕਾਨ ਖ਼ਰੀਦੇ; 1963 ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਨਕਸ਼ੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਤਭੇਦ ਕਰਕੇ ਰੁਕ ਗਏ।
- 1977: ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੁੜ-ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੁਈਨ ਸਟਰੀਟ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਟਾਊਨਰ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿੱਤੀ। ਦਸੰਬਰ 1979 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਸੇਂਗ ਪੋਹ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬੂਕਿਤ ਹੋ ਸਵੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ।
- 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1983: ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਏ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਸੁਨੇਹਰਾਂਵਾਲੇ ਨੇ ਨਵੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ।
- 1984 ਤੋਂ 1986: 65 ਲੱਖ ਸਿੰਗਾਪੁਰੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ; ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਇਨਫ਼ੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ 518ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ (ਇਹ ਸਰੋਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ; 1469 ਤੋਂ 1986 ਤੱਕ 517 ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ)। ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੀ ਕਿਮ ਵੀ ਨੇ 16 ਨਵੰਬਰ 1986 ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ।
- 8 ਮਈ 1999: ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਰੀਟੇਜ ਬੋਰਡ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਐਲਾਨਿਆ।
ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੀ ਹਾਲਤ: ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ 500 ਲੋਕ ਬੈਠ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਤੇ 13 ਮੀਟਰ ਦਾ ਗੁੰਬਦ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੱਤ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਟਾਵਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੌਰਮਿਟਰੀ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਅਤੇ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਕਮਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਐਨੈਕਸ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਅਮਰ ਕੌਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਲੀਨਿਕ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਯੂਥ ਸੈਂਟਰ ਹਨ। ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੋਰਡ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਮੁਤਾਬਕ ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੋਰਡ ਐਕਟ ਰਾਹੀਂ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿਲਾਟ ਰੋਡ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Central Sikh Temple (Nuradilah Ramlan and Neo Tiong Seng; Singapore Infopedia, valid as at 2016; page read from an archived copy because the live page loads only by script), National Library Board, Singapore. web.archive.org
- Central Sikh Gurdwara (surveyed sites), Roots.gov.sg, National Heritage Board, Singapore. roots.gov.sg
- Central Sikh Temple (historic site), Roots.gov.sg, National Heritage Board, Singapore. roots.gov.sg
- About CSGB (Central Sikh Gurdwara Board), Central Sikh Gurdwara Board, Singapore. sikhs.org.sg