ਪਿੰਡ ਖਾਲੜਾ

ਖਾਲੜਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਪੱਟੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 3.4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ; 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 5,831 ਸੀ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦਾ ਜਨਮ 1952 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸੀਸੀਡੀਪੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ: ਪਿੰਡ ਪਠਾਣਾ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰਹੱਦ ਨੇ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅੱਜ ਵੀ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣਾ ਮੂਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਧੂ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, ਕਿਤਾਬ ਮੁਤਾਬਕ, 1714 ਵਿੱਚ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਕਿਸਾਨ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਸਰਦਾਰ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਖਾਲੜਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਵਡੇਰੇ ਹਨ, ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ (ਸਫ਼ਾ 11)।
• 1914: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਾਦਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਸ਼ੰਘਾਈ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗ਼ਦਰੀ ਟੋਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਮਈ ਵਿੱਚ ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਉੱਤੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਪਹੁੰਚੇ (ਸਫ਼ੇ 11 ਤੋਂ 13)।
• ਅਗਸਤ 1947: ਜਿਵੇਂ ਸੀਸੀਡੀਪੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,500 ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 1,000 ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਫ਼ਿਰਕੂ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਇਹ ਡਰ ਵਧਿਆ ਕਿ ਪਿੰਡ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਕਿਤਾਬ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਅਤੇ ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਾਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜੋ ਕਦੇ ਦੋਸਤ ਗੁਆਂਢੀ ਸਨ। ਕਿਤਾਬ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯਾਦ ਵਜੋਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਗਿਣਤੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ (ਸਫ਼ੇ 20 ਤੋਂ 21)।
• 1961: ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਸਕੂਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ ਸਨ (ਸਫ਼ੇ 18, 21)।
• 4 ਸਤੰਬਰ 1995: ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਥਾਣੇ ਕੋਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈਣ ਦੀਆਂ ਗ਼ੈਰ-ਰਸਮੀ ਹਦਾਇਤਾਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਥਾਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਐੱਸਐੱਚਓ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਉਸ ਕੋਲ ਹੁਕਮ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਵੇ। ਐੱਸਐੱਚਓ ਨੇ, ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਉਸੇ ਦਿਨ ਦੁਪਹਿਰ ਬਾਅਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮੁੜ ਆਏ ਅਤੇ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਏ ਗਏ (ਸਫ਼ੇ 60 ਤੋਂ 61)।

ਅੱਜ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ। ਸੀਸੀਡੀਪੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਵਾੜ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਹੁਣ ਲਈ ਬਾਰਡਰ ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਫ਼ੋਰਸ (ਬੀਐੱਸਐੱਫ) ਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਹ ਕੰਮ ਦਿਨ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਵਾਰਸ ਕਹਿ ਕੇ ਕੀਤੇ ਸਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾਫ਼ਾਸ਼ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ।