ਭਾਈ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ

ਭਾਈ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂਪੁਰ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਾਰੀ ਬਾਰਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਨ। ਉਹ ਟਾਡਾ ਹੇਠ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੇ ਕੈਦੀ ਵਜੋਂ ਲਗਭਗ 26 ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਕਾਰਕੁਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦੇ ਸਨ, ਯਾਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਕੈਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਮਿਆਦ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1990: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟਾਡਾ ਹੇਠ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1990 ਦੇ ਇੱਕ ਧਮਾਕੇ ਦੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਹੇਠ ਟਾਡਾ ਦਾ ਉਮਰ ਕੈਦੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
• ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ: ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ 49 ਸਿੱਖ ਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖ ਕਾਰਕੁਨ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਐਡਵੋਕੇਟ ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਝਪੁਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 14 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਸਮਾਂ ਕੱਟਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਸੇ ਲਈ ਕਾਰਕੁਨ ਅਜਿਹੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
• 13 ਅਕਤੂਬਰ 2015: ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਹਾਈ ਨੂੰ ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
• 17 ਦਸੰਬਰ 2015: ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦਿਨ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਹਾਈ ਉੱਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜੇਲ੍ਹ ਮੰਤਰੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਪੈਰੋਲ ਉੱਤੇ ਸੀ।
• 18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016: ਪੈਰੋਲ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਖਿਲੇਸ਼ ਯਾਦਵ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰਿਹਾਈ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਲਗਭਗ 26 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਏ। ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਨ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੇਸ ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਰਗੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਕੇਸਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ।
• 2020: ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਥਕ ਕਾਰਕੁਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਕੈਦੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ 14 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜੋ, ਮੰਝਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ। ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ, ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾਈ, ਨੇ ਉਸ ਫ਼ਾਈਲ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਿਹਾਈ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਤੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹਨ ਕਿ ਦਸੰਬਰ ਅਤੇ ਫ਼ਰਵਰੀ ਦੀਆਂ ਰਿਹਾਈਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੈ: ਦਸੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਪੈਰੋਲ ਉੱਤੇ ਬਾਹਰ, ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਰਿਹਾਈ।