ਐੱਮ.ਐੱਸ. ਅਣੇ

ਮਾਧਵ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਅਣੇ, ਜੋ ਡਾ. ਐੱਮ.ਐੱਸ. ਅਣੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਬਰਾਰ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਸਨ, ਜੋ ਛੋਟੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਵੱਖਰੇ ਵਿਦਰਭ ਦੇ, ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਹਮਾਇਤੀ ਬਣੇ। ਉਹ 1965 ਤੋਂ 1966 ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਬਾਰੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨੋਟ ਉਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਨੋਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ।

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1880 ਵਿੱਚ ਬਰਾਰ ਦੇ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੌਤ 26 ਜਨਵਰੀ 1968 ਨੂੰ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 1924 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, 1941 ਤੋਂ 1943 ਤੱਕ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੀ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ, 1947 ਤੱਕ ਸੀਲੋਨ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ 12 ਜਨਵਰੀ 1948 ਤੋਂ 14 ਜੂਨ 1952 ਤੱਕ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1954 ਤੋਂ ਵਿਦਰਭ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਗਪੁਰ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ: 1959 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਮਨੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ 1962 ਵਿੱਚ ਨਾਗ ਵਿਦਰਭ ਅੰਦੋਲਨ ਸਮਿਤੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਇਹ ਸੀਟ ਫਿਰ ਜਿੱਤੀ। ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦੀ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨੋਟ। ਨੋਟ ਉੱਤੇ 15 ਮਾਰਚ 1966 ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਰਿਪੋਰਟ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਸਫ਼ਾ 29 ਤੋਂ ਸਫ਼ਾ 31 ਤੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ:

• ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਪੈਰ੍ਹਾ 69 ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ।
• ਉਹ ਬੋਲੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸੂਬੇ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਅਸੂਲ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਪੈਰ੍ਹਾ 16 ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਪੱਟਾਭੀ ਸੀਤਾਰਮੱਈਆ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ, ਯਾਨੀ 1948 ਦੀ ਜੇ.ਵੀ.ਪੀ. ਕਮੇਟੀ, ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਹਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਅੰਸ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਕਿ ਉਸ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਬੋਲੀ ਵਾਲੇ ਅਸੂਲ ਦਾ ਕਿੰਨੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।
• ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਾਦ ਕਰਾਇਆ ਕਿ ਜੇ.ਵੀ.ਪੀ. ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਆਪ ਇਹ ਨਾ ਚਾਹੁਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੈਗਨਾ ਕਾਰਟਾ ਕਿਹਾ।
• ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਕਮੇਟੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਬੂਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਹਾਸਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਹੱਲ ਸੀ।
• ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਬੇਢੱਬੇ ਰਾਜ ਵਧਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹਨ, ਕਿ ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ ਰਾਜ ਬਣਾਉਣਾ ਚੰਗੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦਰਭ, ਗੋਆ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਹੱਦ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਉਹ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨੋਟ ਇਹ ਕਹਿਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਕਿ ਛੋਟੇ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੁਨਰਗਠਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦਰਭ, ਗੋਆ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ-ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਹੱਦ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ।