ਸੰਤ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਦਾ ਕਤਲ

ਕੌਣ: ਨਿਸ਼ਾਨਾ: ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ-ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਹਮਲਾਵਰ: ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਲੀਲ ਅਤੇ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਹਲਵਾਰਾ, ਦੋਵੇਂ ਖਾੜਕੂ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: 20 ਅਗਸਤ 1985 ਨੂੰ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ, ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਕਲਾਂ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ 24 ਜੁਲਾਈ 1985 ਨੂੰ ਰਾਜੀਵ-ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 27 ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ।

ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ: ਖਾੜਕੂਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੇ ਸਮਝੌਤੇ ਵਾਲਾ ਅਧੂਰਾ ਨਿਬੇੜਾ ਮੰਨ ਕੇ ਪੰਥਕ ਸਿਆਸੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਤੇ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਕਿੱਥੇ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ, ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਕਲਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ, ਪੰਜਾਬ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਰਾਜੀਵ-ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਸਿਆਸੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਰਾਹ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ:

• ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਡਾ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਅਜਿਹੇ ਸਿਆਸੀ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਵਾਲੇ ਅੰਜਾਮ ਦਾ ਡਰ ਸੀ।
• ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਇਸ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁੱਕ ਗਈ।
• ਪੰਥ ਅੰਦਰਲੀ ਪਾਟੋਧਾੜ ਹੋਰ ਪੱਕੀ ਹੋ ਗਈ: ਖਾੜਕੂਆਂ ਅਤੇ ਨਰਮ-ਖ਼ਿਆਲੀ ਅਕਾਲੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਹੋਰ ਡੂੰਘੀ ਹੋਈ।
• ਭਾਰਤੀ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।

ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਦਾ ਰੁਤਬਾ: ਪੰਥਕ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਰਾਇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੰਥ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ: ਉਹ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਗੂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਲੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਅਧੂਰਾ ਨਿਬੇੜਾ ਮੰਨਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖਾੜਕੂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਜੋ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਤੇ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਪੰਥ ਦੇ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ: ਉਹ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਤੇ ਲਈ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੜੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮੰਨ ਲਈਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਕਦਮ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਸੂਝ ਵਿੱਚ ਖੋਟ ਸੀ।