ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਫ਼ਲਾਈਟ 182 ਨੂੰ ਬੰਬ ਨਾਲ ਕਿਸ ਨੇ ਉਡਾਇਆ, ਅਤੇ ਕੀ ਇਹ ਕੇਸ ਕਦੇ ਹੱਲ ਹੋਇਆ?

ਦਾਅਵਾ: ਦੋ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਦਾਅਵੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਇਹ ਕਿ ਕੇਸ ਸਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੱਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ: ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ 2010 ਦੀ ਜਾਂਚ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਮਲਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਰਮਾਰ ਅਤੇ ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਨ (ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ), ਅਤੇ ਜੂਨ 2025 ਵਿੱਚ 40ਵੀਂ ਬਰਸੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਨੂੰ “ਅੱਤਵਾਦ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ” (ਐੱਸ. ਜੈਸ਼ੰਕਰ) ਅਤੇ “ਮਨੁੱਖਤਾ ਉੱਤੇ ਧੱਬਾ” (ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੁਰੀ) ਕਿਹਾ (ਦ ਵੀਕ)। ਦੂਜਾ ਦਾਅਵਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2005 ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਹੇਠ ਆਏ ਦੋ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ “ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ” ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਦੇ ਹੋਈ ਹੀ ਨਹੀਂ।

ਸਰੋਤਾਂ ਵਾਲੇ ਤੱਥ:

• ਹਮਲਾ। 23 ਜੂਨ 1985 ਨੂੰ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਫ਼ਲਾਈਟ 182 ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਸਾਰੇ 329 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਸਿਰਫ਼ 132 ਲਾਸ਼ਾਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਟੋਕੀਓ ਦੇ ਨਾਰੀਤਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਉੱਤੇ ਦੂਜੇ ਬੰਬ ਨੇ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਕਾਮੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ (ਦ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ)।
• ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਘੜੀ ਗਈ। ਬੌਬ ਰੇ ਦੀ ਪਬਲਿਕ ਸੇਫ਼ਟੀ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ 2005 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ “ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸੋਚੀ, ਵਿਉਂਤੀ ਅਤੇ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਨਤੀਜਾ” ਸੀ। ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕਤਲ ਨੇ “ਸਿੱਖ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੱਟੜ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ”, ਅਤੇ ਕਿ ਕੁਝ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ “ਡਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ” ਨੇ ਗਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ (ਪਬਲਿਕ ਸੇਫ਼ਟੀ ਕੈਨੇਡਾ)।
• ਕੋਰਟਾਂ ਨੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਏ। ਰੇ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਸਟਿਸ ਜੋਸਫ਼ਸਨ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਕਿ “ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਰਮਾਰ ਸੀ”, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਲਈ ਕਦੇ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ 1992 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ (ਪਬਲਿਕ ਸੇਫ਼ਟੀ ਕੈਨੇਡਾ; ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ)। ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਿਆਤ ਨੇ ਬੰਬ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ; ਜੱਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ “ਹਲਫ਼ ਹੇਠ ਸਰਾਸਰ ਝੂਠਾ” ਕਿਹਾ। ਰਿਆਤ ਨੂੰ ਨਾਰੀਤਾ ਬੰਬ ਲਈ ਗ਼ੈਰ-ਇਰਾਦਤਨ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ (10 ਸਾਲ), ਉਸ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਾਈਟ 182 ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਲਈ ਗ਼ੈਰ-ਇਰਾਦਤਨ ਕਤਲ ਦਾ ਜੁਰਮ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ (5 ਸਾਲ), ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ (9 ਸਾਲ) (ਦ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ)। ਉਹ 16 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ (ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ)।
• ਬਰੀ ਹੋਣਾ। ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਮਲਿਕ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਸਿੰਘ ਬਾਗੜੀ ਮਾਰਚ 2005 ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾਏ ਗਏ; ਜਸਟਿਸ ਇਆਨ ਜੋਸਫ਼ਸਨ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਧਿਰ ਦੇ ਸਬੂਤ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ “ਕਾਫ਼ੀ ਹੇਠਾਂ” ਰਹੇ (ਦ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ)। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਹੋਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਧਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗਵਾਹਾਂ ਦੀ ਨੀਅਤ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ। ਮਲਿਕ ਨੂੰ ਜੁਲਾਈ 2022 ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ (ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ)।
• ਸਰਕਾਰੀ ਨਾਕਾਮੀ। ਮੇਜਰ ਕਮਿਸ਼ਨ (2010) ਨੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀਆਂ “ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਝੜੀ” ਪਾਈ ਅਤੇ 64 ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ (ਦ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ)। ਪਰਮਾਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ 16 ਜੂਨ 1985 ਨੂੰ ਹਟਾ ਲਈ ਗਈ, ਅਤੇ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਸੇਵਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫ਼ੋਨ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀਆਂ ਟੇਪਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ (ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ)। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਰਪਰ ਨੇ 23 ਜੂਨ 2010 ਨੂੰ “ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਾਕਾਮੀਆਂ” ਲਈ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ (ਮੈਕਮਾਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ)।

ਪੰਥਕ ਜਵਾਬ: ਇਸ ਨੋਟ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਬਾਰੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਕੋਈ ਬਿਆਨ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਘੜਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ। 23 ਮਾਰਚ 2005 ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਸਿੱਖ ਕੌਂਸਲ, ਅਮਰੀਕਾ ਰੀਜਨ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ “ਇਸ ਜੁਰਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਦੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬੇਗੁਨਾਹੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੈ”, ਉਸ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਹੈ ਕਿ “329 ਬੇਗੁਨਾਹ ਪੀੜਤਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਲਈ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ” ਉਹ ਆਜ਼ਾਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਰਾਇਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇਨਕੁਆਇਰੀ ਮੰਗਿਆ (ਵਰਲਡ ਫ਼ੇਥ ਨਿਊਜ਼ ਆਰਕਾਈਵ)। ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ ਇੱਕ ਕਰਵਾਇਆ, 2006 ਤੋਂ 2010 ਤੱਕ ਮੇਜਰ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਵਰਲਡ ਸਿੱਖ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ ਇੰਟਰਵੀਨਰ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ (ਦ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ)। ਜੂਨ 2025 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ, ਨੌਰਥ ਅਮੈਰੀਕਨ ਹਿੰਦੂ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਨੂੰ ਸਾਂਝੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ, ਯਾਦਗਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ; ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨੀ ਏਜੰਡਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਿੱਖ ਮਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਇਕੱਠੇ ਮਰੇ ਸਨ” (ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ਰ)।