ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲ
Baba Gurbachan Singh assassinated
ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਮੁਖੀ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1980 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਬਣੇ, ਇਸ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
ਕੌਣ: ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਣਜੀਤ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਤਰਖਾਣ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਬਣ ਕੇ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਥੇਦਾਰ ਬਣਿਆ।
ਕੀ ਹੋਇਆ: 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1980 ਨੂੰ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਸਤਿਸੰਗ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ (ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ)। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਇਸ ਕਤਲ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਅਖੰਡ ਕੀਰਤਨੀ ਜਥੇ ਦਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਤਲ ਕਰਨਾਲ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਵੱਲੋਂ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1978 ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਦੇ ਮੁਲਜ਼ਮ 64 ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਤਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 17 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸਿੱਖ ਸਨ।
ਰਾਮਚੰਦਰ ਗੁਹਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਕਤਲ ਪਿੱਛੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਸਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਹ ਗੁਹਾ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਕੋਰਟ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਕੀਰਤਨੀ ਜਥੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਸਰੋਤ ਅਸੀਂ ਵੇਖੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੂੰ ਇਸ ਕਤਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪੰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੋੜਦਾ।
ਕਿੱਥੇ: ਦਿੱਲੀ।
ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਇਹ ਕਤਲ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ ਜੋ 28 ਨਵੰਬਰ 1973 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1978 ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਜਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਤੋੜਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ, ਅਤੇ 1980ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
ਸਾਡੇ ਵੇਖੇ ਸਰੋਤ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ ਕਿ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਟਾਈਮਲਾਈਨ ’ਤੇ ਪੜ੍ਹੋਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Rivalry between Sikhs & Nirankaris is almost a century old, ThePrint (Chitleen K. Sethi, 20 Nov 2018). theprint.in
- The Bhindranwale cult: How politics allowed an obscure preacher to challenge Indian democracy (excerpt from Ramachandra Guha, India After Gandhi), Scroll.in (7 Jun 2015). scroll.in
- Sikh-Nirankari conflict peaked with 1978 clash, The Tribune. tribuneindia.com
- No Sikh-Nirankari tension in 3 decades, The Tribune. tribuneindia.com
- Jarnail Singh Bhindranvale, Sant (1947-1984), Encyclopaedia of Sikhism, Punjabi University Patiala. eos.learnpunjabi.org